Tijdens groepstherapie zitten we in een kring. Zeven deelnemers en twee therapeuten. De sessie begint zoals altijd: is er nog iets blijven liggen van vorige week waar we op terug willen komen? Heeft iemand inbreng, wil iemand iets delen?

Ik denk vaak: ja.
Ik zeg vaak: niks.

Jezelf wegcijferen: de regel die niemand je ooit gaf.

Ik ben 39. En ik ben gaan geloven dat er geen ruimte voor mij is om te zeggen wat ik denk, voel, vind of nodig heb. Er is niemand die dat ooit tegen me heeft gezegd, dat het zo is. Niemand heeft die regel bepaald of ooit zo uitgesproken. Ik heb dat blijkbaar zelf verzonnen, ergens vroeg in mijn leven, en nooit meer gecheckt of dat écht zo is.

Dat maakt dit soort overtuigingen zo hardnekkig. Ze worden nooit bewezen. Ze worden alleen bevestigd, elke keer dat je ze niet test. Ergens in het nest waar je vandaan komt, leer je hoe dat werkt. Wat veilig is om te zeggen. Wat veilig is om te doen of dat jij je aanpast naar de situatie. Wat je beter voor jezelf kunt houden. Je ouders, je omgeving hebben dat niet op papier voor je gezet. Dat je vanaf jongs af aan zo moet gedragen. Maar het wordt wel een manier waarop je later, als volwassen kerel, denkt dat de wereld werkt.

De vraag die je stilhoudt.

Tijdens die groepssessies is er ruimte om van alles te delen: wat er in je om gaat, door welke situaties je heen gaat, noem het maar op. Dat is letterlijk waarom we daar zitten. En toch hoor ik mezelf vaak denken: is wat ik meemaak wel net zo zwaar als waar de anderen doorheen gaan?

Die vraag voelt als bescheidenheid. Maar in de werkelijkheid is het denk ik gewoon een uitweg. Want als jouw verhaal niet ‘zwaar’ genoeg is, dan hoef je het ook niet te delen. Dan loop je in ieder geval niet het risico dat iemand zegt dat je overdrijft, of dat je aandacht vraagt om iets kleins. Dus zwijg je liever, dan dat je hardop spreekt.

Zelfs in de kamer die hiervoor gemaakt is.

Het bizarre is dat dit bij mij gebeurd in een ruimte die juist bedoeld is om dit wél te doen. Een therapeut die ernaar vraagt. Mensen die er speciaal zijn gaan zitten om aan zichzelf te werken met wat zij doormaken in het leven. En toch wacht ik op toestemming. Op het moment dat iemand mij iets vraagt, in plaats van dat ik zelf begin. Iemand anders deelt iets. Ik denk: nu wil ik ook wat zeggen. En zeg vaak nog steeds niks.

Wat er gebeurt als je het toch zegt.

Ik had met mezelf afgesproken dat ik tijdens de komende groepssessie wél iets deel. Want ik heb wat te delen, want ik ga door best wel wat shit heen op het moment. Vervolgens zit ik de volgende ochtend bij de groepssessie. En doe weer precies wat ik doe, waar ik goed in ben. Mijn mond houden wanneer er gevraagd werd: “wil iemand iets delen?” Ik wachtte weer af. Liet andere eerst voorgaan, voordat ikzelf ruimte innam. Nadat de eerste zei: “ja, ik heb wel iets om te delen.” Voelde het voor mij misschien veilig (of niet) om ook te zeggen: ik wil ook iets delen.

Doordat ik die afspraak met mezelf had gemaakt, en door het wél te delen, viel er een last van mijn schouders. Waardoor ik merkte dat ik luchtiger in de groep zat. Meer in het moment. Voelen dat het oké is om ruimte in te nemen en wat te delen. Dat ook ik er mag zijn. Om vervolgens terug te horen van één van de deelnemers, dat het haar hielp, juist omdat ik het wél zei. Die overtuiging zegt dat er geen ruimte voor je is. De praktijk laat iets anders zien, elke keer dat je het waagt om te testen.

Dit verhaal heeft geen einde. Ik heb die regel niet opgeruimd of ineens doorbroken zodat het me niet meer klein houdt. Ik heb hem voor één moment genegeerd, en gemerkt dat er niks instortte. Misschien herken je die vraag. Is wat ik meemaak wel erg genoeg om te delen? Misschien stel je hem jezelf al jaren, zonder te beseffen dat het een vraag is, en geen feit.

Het ding is, niemand gaat je vragen om te beginnen. Dat is het hele punt. Jij zal het zelf moeten doen. En elk begin is moeilijk om te maken. Zeker wanneer je tegen jezelf vecht.

Photo by Wonderlane on Unsplash

Het bericht Jezelf wegcijferen: het begint met die ene vraag die je stilhoudt. verscheen eerst op Less Ego, More Human.

“Ik voelde me zo slecht. En toen dacht ik: oké Pascal. Je kan linksaf. Of je kan rechtsaf.” Hij koos rechtsaf. Dat hij wist wat linksaf was, had hij van zijn moeder.

Vanaf zijn zestiende op de vlucht

Pascal groeide op in Breda. Zijn vader werkte veel en was emotioneel afwezig. Zijn moeder dronk, zwaar. Thuis was er geschreeuw, onzekerheid, en weinig ruimte voor een kind om gewoon kind te zijn. Het vluchtgedrag begon vroeg.

Het onveilige gevoel zat er al van kinds af aan in. Maar pas rond zijn zestiende, zeventiende zocht hij actief afleiding buiten de deur. Aandacht van vrouwen. Aandacht van drank. “Achteraf was het vluchten.” Maar op dat moment heb je dat niet door. Je weet alleen dat je je buiten veiliger voelt dan binnen. Dat de eenzaamheid even verdwijnt zodra er iemand naar je kijkt. Wat hij niet wist, was dat hij dat patroon tien, twintig jaar mee zou dragen. Dat hij nooit langer dan een half jaar alleen zou zijn. Dat hij zou blijven rennen.

“Ik deed alles maar om het weg te stoppen. Relaties, alcohol, concerten, festivals, tatoeages. Constant dopamine. Alleen maar gaan, gaan, gaan.”

Tegen het plafond

Dan komt corona. Pascal werkt als kapper, dat valt stil. Concerten en festivals, de dingen die hem al jaren op gang houden, ineens weg. Hij is net vader geworden. Zijn partner werkt als verpleegkundige op de coronaafdeling en is nauwelijks thuis. Hij zit onvrijwillig vol tijd thuis. Met een zoontje van vier maanden.

“Ik werd helemaal gek. Ik had geen werk. Geen concerten. Een baby in de pampers. Janken, vreten, poepen en slapen op repeat. En op ieder moment dat hij sliep, ging ik obsessief gamen. Vluchten. Iets doen voor mezelf.”

Hij dronk meer. Veel meer. Wat hij op dat moment nog niet begreep: alles wat hem definieerde was in één klap weggevallen. Zijn werk. Zijn muziek. Zijn vrijheid. Wat overbleef was een man die niet wist hoe hij stilstond, en een kind dat hem daartoe dwong. “Nu weet ik dat die dingen me niet definiëren. Maar toen zag ik dat niet.”

De relatie overleefde het niet. Ze gingen in therapie, allebei apart, samen ook. Het hielp niet genoeg. En ergens in de periode daarna  (zijn werkplek toxisch, zijn relatie stukgelopen, hij uitgekocht uit het huis) belandde hij op kerstavond alleen.

Linksaf of rechtsaf

De kater de volgende ochtend was niet alleen fysiek. “Ik dacht aan mijn moeder. Aan wat ik haar had zien doen. Aan wat ik van haar had meegekregen. En aan mijn kinderen.”

Hij stopte, diezelfde dag. Met drinken en met drugs. Meteen en volledig. Niet omdat hij een plan had. Maar omdat hij begreep wat er zou gebeuren als hij linksaf ging. Dat had hij namelijk al gezien.

Een emotionele waterval

Wie zijn hele leven op volle snelheid heeft gereden, merkt pas wat er allemaal niet gevoeld is op het moment dat hij stilstaat. Het eerste jaar was Pascal een emotionele waterval. Hij had nog nooit zo gehuild. Nog nooit zo gelachen. Alles kwam binnen op een manier die hij niet kende. “Als je gewend bent om vanaf je vijftiende alles weg te drinken, dan heb je heel wat opgestapeld. En als er dan opeens alles binnenkomt (en je zit op de bodem) dan gebeurt er veel, man.”

Hij ging in therapie. Deed EMDR voor oude trauma’s. En las. Het ene filosofische boek na het andere, tot hij zichzelf betrapte op een nieuwe verslaving. “Ik werd een soort inzichtjunk.”

Jan Geurtz als gateway, daarna steeds verder. Filosofie, psychologie, poëzie, hij kon er geen genoeg van krijgen. Dat is veranderd. Hij leest nog steeds veel, maar niet meer om ergens te komen. Niet om het volgende inzicht te vangen. Gewoon omdat hij het fijn vindt. Omdat een goed boek iets met hem doet.

Zijn moeder is vorig jaar overleden. Hij had gelukkig de tijd gehad om het goed te maken. Ze hadden alles uitgesproken. “Als mijn kinderen nu zeggen waar ze dankbaar voor zijn, noemen zij oma Marlies. Dat vind ik prachtig.”

Het leven is en-en

Pascal heeft het over en-en. Gewoon als iets wat hij heeft geleerd door er middenin te zitten, en door alles wat hij heeft gelezen. “Ik vind het fijn dat ik nu in ieder gevoel kan zitten. Ook als het schuurt.”

Hij ziet schoonheid in lelijke dingen. Niet omdat hij zichzelf iets wijs maakt, maar omdat hij weet dat het ene zonder het andere niet bestaat. Zijn moeder mist hij nog elke dag. Zijn kinderen herinneren hem daar elke week aan. En toch noemt hij het in één adem mooi en jammer tegelijk. Niet als troost. Als waarheid.

Hetzelfde geldt voor controle. Hij gelooft niet meer dat sturen zin heeft. “Sturen heeft geen zin, dit gebeurt vanzelf. Het enige wat je kan doen is achteroverleunen en je gordels aandoen.” Hij neemt deel aan de film, maar hij schrijft de film niet. Dat klinkt losser dan het is. Want hij voelt nog steeds alles. Juist alles. “Mensen vragen weleens: voel je dan niks meer? Ik zeg: ik voel juist tering veel. Als je niks voelt ga je richting fatalisme en dat is niet wat bij mij past.”

Vrijer leven betekent voor Pascal niet minder voelen. Het betekent dat hij niet meer wegrent van wat hij voelt.

Ik ben niet eenzaam, maar ik voel me soms eenzaam

Er is één ding dat Pascal met opmerkelijke eerlijkheid benoemt, en dat is de spagaat waar hij nog steeds in zit. Zijn leven is goed. Hij werkt als herenkapper en heeft nog geen dag zonder plezier gewerkt. Hij heeft twee kinderen van wie hij houdt. Hij leest, gaat naar concerten, kookt, gaat naar de sauna. “Mijn leven is fucking awesome.”

En toch. Op kerstdagen. Op maandagen. Aan het begin van een vakantie. “Dan heb ik echt alles eruit zitten janken. En ik weet niet precies waar die pijn vandaan komt. Maar hij is er.”

Hij zoekt geen oplossing voor die eenzaamheid. Hij vult hem ook niet meer op, zoals vroeger. Hij zit erin. En belt soms iemand op. “Wij stellen de verkeerde vragen. Alles goed is nietszeggend. Ik hoor liever: waar ben je dankbaar voor? Wat doet er nog pijn?”

Soms zegt hij eerlijk dat zijn leven even een twee is. Dan worden mensen ongemakkelijk. “Maar het mag toch gewoon kut zijn?”

De demonen zijn ook van jou

“Het ene moment ben ik heel verzachtend, ik ben oké met mijn schaduwkanten. Het andere moment ben ik mijn eigen zwaarste criticus. Dat gaat maar door. Het leven is altijd en-en. Je wordt altijd in die spagaat getrokken.”

Wat hij heeft geleerd, is niet om die spagaat op te lossen. Maar om er anders in te staan. “De grootste les is leren aanwezig te zijn. Ook als het schuurt. Als ik me gefrustreerd voel en schreeuw naar mijn kinderen, dat is niet goed. Maar schuld verandert niks aan wat er is gebeurd. Wat ik daarna doe, telt.”

En dan zegt hij iets wat blijft hangen. “Ik ben zelf verantwoordelijk voor mijn eigen emoties. Als jij iets doet wat mij triggert, jij weet helemaal niet wat mijn triggers zijn. Hoe kan ik jou er dan verantwoordelijk voor houden? Dat zit bij mij.”

Hij hoeft geen tien te zijn

“Nu weet ik: die stip aan de horizon is er nooit geweest. Het is gewoon oké. Het is goed zoals het is.” Op dit moment geeft hij zijn leven een negen en een half. Niet ondanks alles wat er is, de eenzaamheid, de demonen, de momenten dat hij nog steeds te hard schreeuwt en zichzelf daarna haat, maar inclusief dat allemaal. “Ik ben niet af. En ik hoef ook nooit af te zijn.”

Zijn vader is 72. Pascal heeft hem één keer zien huilen, toen zijn moeder overleed. Het eerste wat zijn vader zei was: sorry dat ik niet sterk genoeg ben. Pascal vertelde hem onlangs dat hij niet mee wil naar Dubai. Dat hij liever een concert wil, of een filosofisch gesprek. Zijn vader begon over het weer. “Ik voel nog steeds pijn. Maar ik ben blij dat ik het heb uitgesproken.”

Hij zoekt de confrontatie niet bewust op. Maar als iets schuurt, spreekt hij zich uit. Hoe de ander reageert, is niet aan hem. Hij kiest waarheid boven comfort. Dat is misschien ook wat hij zijn achttienjarige zelf had willen meegeven. Niet meer dan dat.

“Het komt goed. Je bent goed zoals je bent.” Hij had het destijds willen horen. Nu zegt hij het zelf, aan zijn kinderen, aan zijn klanten, en soms, als het nodig is, ook gewoon aan zichzelf.

Vragen om jezelf te stellen

• Wat doe jij als de eenzaamheid komt? Zit je erin, of zorg je dat je het niet voelt?
• Wanneer heb jij voor het laatst eerlijk gezegd hoe het met je gaat?
• Welk patroon van je ouders herken je in jezelf, en waar kijk je liever niet naar?
• Is de stip aan jouw horizon iets wat jij wil, of iets waarvan je denkt dat je het moet willen?
• Wat had jij willen horen op het moment dat het echt moeilijk was?

Herken jij dit? Less Ego, More Human is er voor de man die functioneert, en ondertussen leegloopt.

Het bericht Alleen maar gaan, gaan, gaan. Over vluchtgedrag, een onveilige jeugd en leren stilstaan (Pascal). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Ze zei: doe dat dan maar. Hij begreep het niet meteen. Moet ik nu gewoon opstaan? Ja, zei ze. Volg dat gevoel maar.

Dus stond hij op. Liep de kamer uit. Deed de deur achter zich dicht. Op de gang stond een muziekje aan. En het enige wat hij kon, was keihard huilen. Niet van verdriet. Maar omdat hij zichzelf voor het eerst in zijn leven toestond om zijn gevoel te volgen. Om te doen wat hij voelde in plaats van wat hij dacht te moeten. Hij was begin veertig.

We spraken elkaar aan een picknicktafel naast het water, in een kleine tiny house community in Rotterdam Zuid. Zijn wereld, letterlijk.

Hoe je een aannemer wordt zonder het te willen

Voordat hij op die tafel belandde, was er het werk. Erik bouwde tiny houses, samen met een compagnon. Het idee was simpel: mensen helpen hun eigen kleine huis te bouwen. Jullie zijn zelf verantwoordelijk, wij helpen mee. Dat hield precies een jaar stand.

Daarna begonnen klanten meer te verwachten. En hij gaf mee. Langzaam, zonder het in de gaten te hebben. De contracten veranderden. De verantwoordelijkheid verschoof. Op een dag waren ze geen klussers meer maar aannemers, met alle verplichtingen die daarbij horen.

Twee, drie jaar later zag hij wat er was gebeurd. En begreep hij ook waarom hij het niet had tegengehouden: hij durfde niet te zeggen wat hij eigenlijk wilde. Hij was bang voor de reactie van zijn compagnons. Bang dat ze hem zouden veroordelen. Dus deed hij wat van hem verwacht werd en slikte de rest in.

Thuis was het niet anders. Hij was boos. Constant. Kortaf. Zijn vrouw Parel vond hem niet meer aantrekkelijk, de seks viel weg, en toen ze dat aankaartte begreep hij zelf nog niet eens wat er speelde. Hij had geen idee dat de boosheid over zijn werk ging. Hij wist alleen dat er iets mis was. Dat was het moment waarop hij dacht: nu moet ik echt wat doen.

Wat zijn moeder hem leerde over gevoel

Wat hij toen ontdekte was geen burn-out, geen depressie. Het was een patroon dat veel ouder was.

Zijn moeder kon zijn emoties niet dragen. Als hij als kind iets wilde zeggen, werd ze boos of gefrustreerd. Dus leerde hij vroeg om zijn gevoel weg te drukken. Niet als bewuste keuze, maar als overleving. Je past je aan. Je doet wat werkt. Je houdt je mond.

Hij vergelijkt het met een kind dat geen snoepje krijgt in de supermarkt en op de grond gaat liggen krijsen. Dat kind weet nog precies wat het wil. Het gevoel komt er puur uit, zonder filter. Maar als volwassene leer je dat af. Terwijl de verlangens er nog wel zijn. En hoe verder je van die kern afdrijft, hoe slechter je je gaat voelen.

Wat hij ook leerde: dat mannen egoïstisch zijn als ze iets voor zichzelf willen. De mannen in haar leven hadden haar niet goed behandeld — haar vader, haar broers, zijn vader. Erik groeide op met dat beeld. Als hij iets voor zichzelf wilde, was hij egoïstisch. Als hij uitsprak hoe hij zich voelde, zadelde hij de ander op met zijn problemen.

Dus zweeg hij. En als hij zweeg, werd de boosheid groter. En als de boosheid groter werd, keerde hij naar binnen. En als hij naar binnen keerde, wist hij niet meer wat hij moest doen. En dan deed hij maar niks. Of te weinig. Wat ook weer niet goed voelde.

“Elke emotie,” zegt hij, “is eigenlijk een conflict met jezelf. Er gebeurt iets in je omdat je iets doet wat niet in lijn is met wat je eigenlijk wilt. Je volgt je verlangen niet. En daar komt de boosheid uit. Of het verdriet.”

Dat is de cirkel waar hij decennia in zat.

Ze ging niet weg

Het gesprek met Parel was tweeënhalf jaar geleden. Ze gingen buiten zitten, aan diezelfde picknicktafel naast het water. De kinderen waren binnen. Ze namen de tijd.

En voor het eerst zei Erik hardop wat hij nooit had durven zeggen. Niet hoe hij zich voelde op dat moment. Maar dat hij bang was om het überhaupt te zeggen. Dat hij al die jaren had gezwegen omdat hij dacht dat ze bij hem weg zou gaan als hij vertelde hoe het echt met hem ging. Dat ze hem een watje zou vinden. Een emotionele loser.

Ze ging niet weg.

Sindsdien gaat het beter. Niet perfect, maar beter. Hij leert haar te vertrouwen. Dat het voor haar oké is als hij zegt dat hij zich onzeker voelt. Dat ze daar niets mee hoeft. Dat het er gewoon even mag zijn. “Dat is de essentie van voelen,” zegt hij. “Dat je het vertrouwen ontwikkelt dat het er mag zijn.”

De blogpost die hij nog niet heeft gepubliceerd

Hij is er nog niet. Dat zegt hij zelf. Die angst triggert nog dagelijks. Hij wil een blog beginnen over zijn massagepraktijk. De eerste post heeft hij geschreven. De titel is: Ik ben bang. Want dat is wat hij voelt als hij hem wil publiceren. Bang voor het oordeel van mensen die hem niet eens kennen.

De ironie is niet aan hem voorbijgegaan: hij schrijft over de angst die hem weerhoudt te schrijven.

Zijn diepste overtuiging is dat hij er niet mag zijn. Dat zit zo diep dat het waarschijnlijk nooit helemaal weggaat. Hij gelooft dat elk mens zoiets heeft, een diepste zelfafwijzing, zoals hij het noemt. Een overtuiging die zo vroeg is ingesleten dat je hem niet meer ziet. Maar als je hem leert kennen, kun je hem herkennen op het moment dat hij getriggerd wordt. En dan weet je: oh, daar is hij weer. Dat is niet wie ik ben. Dat is wat ik geleerd heb te geloven.

Maar je kunt leren het te herkennen. Je kunt leren te weten: ik ben meer dan dit gevoel. Er is ook mijn ademhaling. De kleding aan mijn lijf. De wind langs mijn gezicht. Ik ben ook dat.

En soms heb je iemand nodig die luistert. Niet om het op te lossen. Gewoon zodat het er mag zijn.

Vragen om jezelf te stellen

• Wanneer heb jij voor het laatst gedaan wat je voelde, in plaats van wat je dacht te moeten?
• Wat houdt jou tegen om te zeggen hoe je je echt voelt, en hoe lang is dat al zo?
• Wie in jouw leven mag weten hoe het écht met je gaat?

Less Ego, More Human is er voor de man die functioneert en zichzelf voorbijloopt. Herken je jezelf in dit verhaal? Deel het met iemand die het ook zou kunnen herkennen.

Het bericht Ze zei: doe dat dan maar. Over de angst om je gevoel te delen (Erik). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Koffie. Telefoon. Werk. Mensen om je heen die iets van je willen. Jij die levert. En ergens, terwijl je dat allemaal doet, is er dat gevoel. Moeilijk te benoemen. Soms is het pijn die je niet kunt plaatsen. Soms is het een zwaarte die je met je meedraagt alsof je al weken niet goed hebt geslapen. Soms is het verdriet zonder aanleiding, een rouw om iets wat je nog niet eens kunt benoemen, of het verlies van iemand waar je om geeft. En soms is het gewoon stress, maar dan de soort die nooit weggaat, ook niet als er even niks hoeft.

Het is er. Op de achtergrond, en altijd. Alsof je naar je eigen leven kijkt door glas.

Je functioneert. Je bent er alleen niet echt bij. Dat heeft een naam: functionerende depressie. Het is de variant die niemand ziet, ook jijzelf vaak niet. Want van buitenaf klopt alles. Je houdt het draaiende. Je bent er voor anderen. Niemand die iets vermoedt.

Maar vanbinnen is er die leegte. Die stilte onder alles. Het gevoel dat je doet wat je doet, zonder nog te weten waarom.

En juist omdat het zo goed verborgen blijft, stel je de vraag niet. Misschien durf je hem niet te stellen. Of je weet niet eens dat hij er is.

De vraag: wat is er eigenlijk aan de hand met mij?

De uitleg die je al kent, en waarom die niet genoeg is

Als je die vraag uiteindelijk wel stelt, zijn de antwoorden snel gevonden. Neurochemie. Slaaptekort. Negatieve gedachtenpatronen. Die antwoorden zijn belangrijk. Ze vertellen alleen niet het hele verhaal.

Ze verklaren het hoe. Het waarom blijft onbeantwoord.

Waarom nu? Waarom jij? Waarom voelt het alsof er iets in je leven fundamenteel niet klopt, en niet alleen in je hoofd?

Vanuit spiritueel perspectief is dat precies de vraag die telt.

Depressie als signaal, niet als storing

Veel spirituele tradities kijken niet naar depressie als iets wat kapot is in jou. Ze kijken ernaar als een roep vanuit binnenin. Een signaal dat er iets fundamenteel niet klopt in hoe je leeft, in wie je geworden bent, of in wat je nastreeft.

De uitdrukking dark night of the soul komt oorspronkelijk van de 16e-eeuwse mysticus Johannes van het Kruis. Carl Jung nam het concept over en werkte het uit binnen zijn psychologie. Voor Jung was deze periode van diepe innerlijke leegte geen eindpunt, maar een noodzakelijke doorgang in het proces van jezelf worden.

De duisternis die je voelt is niet het probleem. Het is de uitnodiging.

De vraag die Jung stelde was niet: hoe stop ik dit? Maar: wat probeert dit me te laten zien?

Je weet al lang dat er iets niet klopt

Soms voel je het al voordat je het kunt benoemen.

Dat je een tijdje goed zat. Dat je klimde. Momentum had, richting voelde, dingen van de grond trok. En dat je op een gegeven moment merkte dat dat momentum weg was. Niet door een grote klap, maar geleidelijk. Als zand dat tussen je vingers wegglijdt.

En dan kijk je om je heen. Naar wat er staat, en wat er niet staat. Naar de domeinen van je leven, een voor een. Werk. Geld. Thuis. Jezelf. En je ziet dat er bijna niets meer over is om stevig op te staan.

Dat is geen zwakte. Dat is een eerlijk beeld.

Kierkegaard noemde het wanhoop. Niet de wanhoop van iemand die instort. De stille wanhoop van iemand die niet meer weet wie hij eigenlijk is. Een kloof tussen de persoon die je naar buiten brengt en de persoon die je vanbinnen bent.

Herken je dat? Dat je praat, regelt, aanwezig bent. Maar jezelf hoort alsof je naar iemand anders luistert. Dat de rol die je speelt steeds minder op je past, maar dat je hem blijft spelen omdat je niet weet wat er anders is.

Kierkegaard zou zeggen: dat is geen zwakte. Dat is een eerlijk signaal dat er iets moet veranderen.

Te veel ruimte, te weinig richting

Sartre keek er anders tegenaan. Vrijheid is niet alleen bevrijdend, zei hij. We zijn veroordeeld tot vrijheid, zijn woorden. En teveel keuze zonder fundament kan verlammend werken.

Als je niet weet wat voor jou telt, als je geen richting voelt, dan kan de openheid van het leven aanvoelen als een leegte. Je staat in een grote ruimte en weet niet welke kant op.

En dat fundament is niet alleen iets van binnenin. Het is ook wat er om je heen staat. Je relatie. Je werk. Je financien. De mensen op wie jij past en die op jou passen. Als dat wankelt, wankelt alles.

Het absurde, en wat je ermee doet

Camus beschreef het conflict tussen de mens die betekenis zoekt en een wereld die geen antwoord geeft. Hij noemde dat het absurde.

Wat hij zag was dit: het moment waarop je voelt dat er geen vanzelfsprekende betekenis is, maar er nog geen antwoord op hebt gevonden, is het zwaarste punt. Niet omdat het leven zinloos is, maar omdat je er nog middenin zit. Wachtend op iets wat niet vanzelf komt.

Camus zelf pleitte voor opstand. Niet capituleren voor de zinloosheid, maar er bewust tegenin gaan. Dat kost alleen iets wat je op dat moment misschien niet hebt: richting.

Het gaat niet alleen om pijn. Het gaat om richting.

Viktor Frankl overleefde de Holocaust en ontwikkelde daarna logotherapie. Wat hij zag, bij zichzelf en bij anderen, was dit: mensen kunnen bijna alles verdragen als ze weten waarvoor.

Depressie ontstaat niet alleen door pijn. Het ontstaat door het verlies van het gevoel dat je leven ergens naartoe gaat.

Hij noemde dat het existentieel vacuüm. De leegte die overblijft als je alles doet wat je hoort te doen, maar het nergens meer om voelt te gaan.

Ken je dat gevoel? Dat je agenda volloopt, je verplichtingen nakomt, productief bent. En dat het toch aanvoelt als malen op de plek.

Dat is niet niks. Dat is precies wat Frankl bedoelde.

De schreeuw van je diepste zelf

Er is een gedachte die je misschien al eerder had, maar nooit hardop hebt uitgesproken.

Dat een depressie geen toeval is. Dat het geen willekeurige chemische storing is die je overkomt. Dat het een schreeuw is. Van het diepste van je zelf. Een signaal dat het leven dat je nu leidt, niet het leven is dat je hoort te leiden.

Dat het terugkeren in die donkere stemming, telkens opnieuw, geen pech is. Dat het iets wil zeggen.

En als dat zo is, dan verandert de vraag. Dan is het niet meer alleen: hoe stop ik dit? Dan wordt het ook: wat moet er veranderen? En wat dreig ik te verliezen als ik dat doe, waarvan ik dacht dat het waardevol was?

Dat zijn de moeilijkste vragen. Omdat het antwoord consequenties heeft.

Dit verandert de vraag die je jezelf stelt

Al deze perspectieven hebben iets gemeen. Ze behandelen depressie als boodschapper, geen defect.

En dat verandert de vraag.

Naast “hoe stop ik dit?” komt er een tweede vraag te staan. Eentje die moeilijker is, maar ook eerlijker.

Waar ben ik mijzelf verloren? Wat heb ik al te lang genegeerd? Wat probeert mijn binnenste me te vertellen?

Hulp zoeken en eerlijk zijn sluiten elkaar niet uit

Dit artikel zegt niet dat je geen hulp nodig hebt. Therapie en medicatie doen ertoe, en als jij daar bent: zoek die hulp.

Naast die weg ligt ook een andere laag. Een laag die vraagt om eerlijkheid over hoe je leeft, over wat je nastreeft, en over wie je eigenlijk bent als niemand kijkt en je niks hoeft te presteren.

Vastlopen is geen eindpunt. Het is een beginpunt.

Er is een moment, voor veel mensen, waarop het vastlopen stopt met aanvoelen als falen. Waarop het begint aan te voelen als informatie.

Niet: ik ben kapot. Maar: er is iets in mij dat al lang probeert iets te zeggen, en ik heb het steeds niet gehoord.

Dat moment is het begin van iets echts.

Wat draag jij al een tijdje met je mee, zonder het hardop te zeggen?

Bij Less Ego, More Human hebben we een plek gemaakt waar je het kwijt kunt. Anoniem. Zonder oordeel. In één woord, één zin of een paar regels. Deel het hier.

Photo by Giammarco Boscaro on Unsplash

Het bericht Depressie vanuit spiritueel perspectief: wat als het een signaal is, geen defect? verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Het jaar dat je brak.

Sommige jaren voelen als een uitputtingsslag. Een relatie die onder druk staat. Werk dat niet lekker loopt. Je lichaam dat duidelijke signalen geeft. Het hoofd dat overuren draait. Van buiten lijkt het alsof je het redt. Van binnen weet je dat het niet klopt.

Er zijn nachten waarin je stil ligt en denkt: hoe ben ik hier terechtgekomen? En toch sta je de volgende dag weer op. Dat is geen krachtshow. Dat is overleven.

De stille transformatie.

Wat je vaak pas later ziet, is dat er iets is veranderd. Dat gebeurd niet in één grote sprong. Het gebeurd met kleine verschuivingen.

Je bent eerlijker geworden. Minder bang om iets uit te spreken. Sneller in het herkennen van patronen. Waar je vroeger alles slikte, stel je nu een grens. Waar je vroeger vluchtte, blijf je nu staan.

Dat gebeurt niet omdat je het zo leuk vond. Het gebeurt omdat je geen andere keuze meer had.

De persoon die je niet meer bent.

Het dieptepunt laat ook zien wie je niet meer wilt zijn. Dat is de versie die alles droeg en niets deelde. De versie die zichzelf verloor in verantwoordelijkheid. De versie die dacht dat sterk zijn betekende dat niemand mocht zien hoe zwaar het was. Die persoon herken je nog. Maar je kiest hem minder vaak. Dat is échte groei.

Het gaat niet over perfect zijn. Het gaat over bewuster kiezen.

Je karakter wordt gevormd in weerstand.

Er is iets romantisch aan succesverhalen. We vieren de comebacks. We delen de overwinningen. Wat we minder vaak (of gewoon niet) delen, is de periode ervoor. Dat zijn de periodes met twijfels. De periodes die schaamte kennen. En de lange periodes met totale vermoeidheid. En toch is dat de plek waar karakter wordt gevormd.

Je staat hier niet toevallig.

Als je terugkijkt, zie je het pas. De gesprekken die nodig waren. De grenzen die je hebt leren stellen. De momenten waarop je bijna opgaf. Alles bij elkaar heeft het je gevormd.

Niet tot iemand die nooit meer wankelt. Maar tot iemand die weet dat hij kan terugkomen. Dat is misschien wel het grootste verschil. Niet omdat je nooit meer valt. Maar omdat je weet dat je opstaat.

Photo by Peter Secan on Unsplash

Het bericht Wie je wordt na het dieptepunt? verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Binnen een jaar keert zijn vader terug naar Nederland. Edson blijft met zijn moeder achter. Hij ziet dingen die hij niet kan plaatsen. Zijn moeder met een andere man. Spanningen zonder uitleg. Op die leeftijd begrijp je geen volwassen dynamiek, maar je voelt wel wanneer veiligheid verschuift.

Zelf herinnert hij zich die periode niet als één groot breekmoment. Het voelde vreemd, maar tegelijk ook normaal. Hij was acht, negen jaar. Op die leeftijd ga je niet zitten met de vraag of iets klopt. Je leeft in wat er gebeurt. Hij omschrijft zichzelf als een makkelijk kind. Iemand die meebeweegt. Die zich aanpast zonder daar woorden aan te geven. Pas later komt het besef dat wat normaal voelde, misschien helemaal niet zo normaal was.

Drie jaar later keert hij terug naar Rotterdam. Zijn vader leeft, werkt hard, zorgt financieel waar hij kan. Alleen is aanwezigheid niet hetzelfde als geborgenheid. In huis is er een nieuwe partner. Nieuwe verhoudingen. Opnieuw zoeken naar waar je mag staan.

Dat patroon van verplaatsen, aanpassen en opnieuw beginnen nestelt zich in zijn systeem. Later zegt hij het rustig: “Ik heb huizen zat gehad. Maar nooit een thuis.”

De zoon van.

Terug in Rotterdam draagt hij niet alleen zijn eigen verhaal. Hij draagt ook een naam. Vrienden van zijn vader spreken hem aan als “de zoon van”. Ze vertellen verhalen over hoe zijn vader was. Over wat hij had bereikt. Over wie hij was in de wijk. Er zit trots in die verhalen. Er zit ook gewicht in.

Wanneer je voortdurend wordt gezien als verlengstuk van iemand anders, ontstaat er een stille druk. Je wordt bekeken door de lens van een ander. Vergeleken, soms impliciet. Verwacht dat je iets waarmaakt wat niet van jou is begonnen.

Voor Edson zat daar iets dubbels in. Aan de ene kant zag hij de grootsheid van zijn vader. De manier waarop anderen over hem spraken. De trots die daarin zat. Aan de andere kant werd hij voortdurend vergeleken. Met oudere jongens. Met neven. Met zonen van vrienden. Hij hoort nog hoe dat ging: hij doet dit, hij doet dat, waarom doe jij dat niet?

Daar zat druk in. En tegelijk iets onveiligs. Je hoort dat je ergens bij hoort, maar binnen diezelfde wereld voel je je niet veilig. Alsof je onderdeel bent van iets, maar nooit genoeg bent binnen datzelfde kader.

Identiteit werd iets wat hij moest verdienen. Misschien begon daar het eerste decor van het theater.

Coolhaven.

Als jongvolwassene gaat hij bij zijn moeder wonen in de Coolhaven, ook zij is in de tussentijd terug naar Nederland gegaan. Niet omdat het daar stabiel is, maar omdat het voelt als de plek waar hij nog iets kan betekenen.

Zijn moeder worstelt. Psychisch. Met alcohol. Er zijn mannen in huis. Er is spanning die elk moment kan omslaan. Rollen draaien om. Hij wordt waakzaam. Beschermend. Hij leert energie lezen voordat iemand spreekt.

Ergens wist hij dat hij niet de enige was. Dat er meer jongens zijn die opgroeien in huizen waar dingen gebeuren die niet kloppen. Mannen die komen en gaan. Spanningen die onder de oppervlakte leven. Hij kende dat beeld. Alleen maakt weten dat je niet de enige bent het niet minder zwaar.

Wat bleef hangen was eenzaamheid. Een soort vermoeidheid die zich langzaam opbouwt. Die achterin je hoofd blijft zitten. Je wordt moe wakker zonder precies te weten waarom. Er zat ook verwarring in. Als hij dit zag, als hij dit voelde, waarom zag niemand anders het dan? Waarom kwam er niemand kijken? Waarom stond er niemand op de stoep? Dat gevoel, dat je iets meemaakt wat zichtbaar zou moeten zijn maar waar niemand op reageert, bleef hem bij.

In die periode ontstaan zijn eerste schulden. Brieven blijven liggen. Rekeningen groeien. Niemand legt hem uit hoe het systeem werkt. Hij werkt, probeert school vol te houden, probeert thuis rust te bewaren en verliest ondertussen overzicht. Wat klein begint, wordt langzaam groot.

Dan overlijdt zijn moeder. Naast het verdriet komt er druk. Binnen zes maanden moet hij het huis verlaten. De begrafenis kost geld dat er niet is. Mensen nemen spullen mee uit het huis terwijl hij nog probeert te begrijpen wat er net is gebeurd.

De bodem zakt verder weg. Hij kan het nog steeds moeilijk onder woorden brengen. Wat hem vooral is bijgebleven, is een besef: dat de tijd op niemand wacht. De emotie kwam niet meteen. Het duurde weken voordat hij kon huilen. En zelfs dat huilen ging niet alleen over haar dood. Het ging over alles wat nooit meer gezegd kon worden. Alle vragen die hij nog had. Alle antwoorden die hij nooit meer zou krijgen. Dat werd het echte verdriet.

Na haar overlijden gebeurde er nog iets anders. Het leven ging door. Instanties. Regels. Verwachtingen. Alles ging verder alsof er niets was gebeurd. Hij voelde zich daarin achtergelaten. Alsof hij werd opgepakt en weer neergezet in een wereld die gewoon doorging.

En het gesprek over zijn moeder? Dat kwam nooit. Niet echt. Die stilte is gebleven. Tot op vandaag. Er is niemand met wie hij dat stuk echt kan delen. Mensen kunnen hem begrijpen. Hem condoleren. Maar het gesprek dat hij nodig heeft, is er nooit geweest. Hij leeft nog steeds in die stilte.

Wanneer de bodem wegvalt.

Zijn vader leeft nog en werkte hard. Alleen in die periode stond Edson er grotendeels alleen voor. Over het overlijden van zijn moeder werd nooit echt gesproken. Geen gesprek en geen verwerking ervan. Het bleef stil. Tegelijk ging het leven gewoon door. Rekeningen bleven binnenkomen en instanties wachtten niet tot rouw was verwerkt. Daardoor groeiden schulden sneller dan inkomen.

In korte tijd lag er meer verantwoordelijkheid op zijn schouders dan hij kon dragen. Misschien begon daar iets wat hem jaren zou blijven vormen: het idee dat hij het zelf moest redden. En wanneer je denkt dat je er alleen voor staat, ga je zoeken naar manieren om dat ook echt te doen.

Op dat moment verschuift iets. Niet in zijn waarden, maar in zijn opties. Wanneer je geen buffer hebt en geen vangnet, voelt elke dag als een race tegen een systeem dat sterker is dan jij. Geld moest er komen. Snel. Niet om te winnen. Om adem te krijgen.

Hij is gaan dealen. Hij vertelt het zonder bravoure. Het was geen droom. Het was nood. Een manier om controle terug te pakken in een leven dat hem al jaren het gevoel gaf dat hij achter de feiten aanliep. In dezelfde periode woont hij in leefhuizen en antikraakpanden. Kamers waar je tijdelijk bent, nooit thuis. Panden waar verslaafden in en uit lopen. Nachten in zijn auto in Spaanse Polder. Overdag staat hij op tijd op, geeft trainingen, werkt, lacht, motiveert. ’s Nachts is het anders.

Dat gevoel bestaat niet uit één ding. Het is een mix. Er zit schaamte in. Er zit angst in. Niet zozeer schaamte omdat hij daar ligt, maar angst om gezien te worden. Hij valt op. Hij weet dat. Wat als iemand hem ziet liggen? Wat als de politie komt? Hij weet dat hij een boete kan krijgen, misschien erger. Alles wat hij probeert te vermijden in zijn leven, komt daar samen in één moment.

Hij beschrijft hoe hij zich verstopt. Een deken over zich heen. Zijn lichaam in een onnatuurlijke houding. Alles om maar niet op te vallen. Alsof hij zichzelf kleiner probeert te maken dan hij is. Niet omdat hij dat wil. Omdat het moet. Niemand ziet waar hij ’s avonds zijn hoofd neerlegt.

Rugby, erkenning en het harde contrast.

Rugby wordt zijn uitlaatklep. Op het veld wordt zijn kracht gewaardeerd. Zijn energie krijgt richting. Hij wordt gescout en staat uiteindelijk in Turkije op een kwalificatie toernooi voor het WK. In Turkije is er erkenning. Hotelkamers. Teamdiners. Een burgemeester die het team ontvangt. Hij staat daar als topsporter.

En dan is er het contrast. Hij beschrijft hoe hij van een gala-avond met burgemeester en teamgenoten terugkeert naar een kamer naast een junk. Hoe hij van applaus naar stilte gaat binnen 48 uur. Voor hem zat dat contrast er al veel eerder in. Hij was gewend dat er niemand langs de lijn stond. Geen familie. Geen vaste aanwezigheid. Dus zelfs op zo’n moment, in Turkije, voelde hij het anders dan anderen misschien zouden voelen.

Hij deed wat hij moest doen. “I did my job.”

Hij kon zich afsluiten. Aan gaan wanneer het nodig was. En daarna weer terug naar zijn eigen realiteit. Hij beschrijft het als bewust in- en uitstappen. De wereld van erkenning. En de wereld waarin hij echt leefde. Die twee liepen niet door elkaar. Ze wisselden elkaar af.

Dat contrast snijdt diep. Je lichaam weet dat je iets hebt bereikt. De buitenwereld ziet succes. En toch ligt er ’s nachts geen vaste vloer onder je bestaan. In dat spanningsveld ontstaat de zin die zijn leven samenvat: “Every day is a theaterplay.”

Overdag speelt hij de rol van de sterke man met potentie. ’s Avonds keert hij terug naar een werkelijkheid die niemand op het podium ziet. Theater is geen show. Theater is overleven.

“I got it.”

“I got it,” wordt zijn mantra. Er was geen specifiek moment waarop het begon. Het was er gewoon. Alles in zijn leven voelde als een reeks obstakels. De ene hurdle na de andere. Niets was vanzelfsprekend. Alles vroeg iets van hem. En dus ging hij door.

“I got it.” Dat werd zijn manier. Niet omdat hij zich sterk voelde, maar omdat er geen alternatief leek te zijn. Hij herinnert zich vooral hoe moe hij was. Een constante vermoeidheid. En de vraag die steeds terugkwam: wanneer is er een pauze? Hij werkt hard. Lost schulden af. Pakt verantwoordelijkheden. Helpt anderen. Wordt gezien als iemand die het aankan. Zijn ego is geen arrogantie. Het is een schild.

Het ego hield hem overeind. Alleen merkte hij later dat er een dunne lijn zit tussen kracht en zelfverlies. Hij spreekt over het verschil tussen ego en wat hij zelf “insanity” noemt. Ego is het mechanisme dat je helpt om op te staan wanneer je valt. Insanity is blijven doorgaan in hetzelfde patroon terwijl je weet dat het je breekt.

Hij bleef zeggen: “I got it.” Hij bleef dragen. Blijven oplossen. Blijven presteren. Totdat hij merkte dat hij zichzelf aan het uitputten was in het idee dat hij alles alleen moest kunnen. Dat is de rand waar hij heeft gestaan. Niet omdat hij zwak was. Omdat hij te lang sterk was.

Een moment van echte rust.

In een latere relatie wordt hij stiefvader. Een jong meisje komt bij hem liggen. Haar hoofd op zijn borst. Ze valt in slaap. Zonder voorwaarden en zonder oordeel. Dat moment raakt hem dieper dan welk succes ook.

Wat hem raakte, was vertrouwen. Dat een kind dat niet van hem is, zich zo veilig voelt dat ze gewoon bij hem komt liggen. Hij hoefde niets te zeggen. Hij hoefde niet uit te leggen dat het veilig was. Ze voelde het. En dat deed iets met hem. Het liet hem zien wat hij zelf had gemist. En tegelijk wat hij blijkbaar wél kon geven.

Voor het eerst voelt hij hoe het is wanneer je lichaam ontspant bij iemand. Geen rol. Geen theater. Geen “I got it”. Gewoon rust. Hij beseft hoeveel hij zelf heeft gemist.

Pas sinds zes maanden.

Edson is nu 35. Sinds zes maanden woont hij op een plek die als thuis voelt. Geen antikraak, geen leefhuis, geen auto en ook  geen tijdelijke oplossing. Dit is de eerste keer dat het echt van hem is. Niet een kamer. Niet tijdelijk en niet iets waar hij zich moet aanpassen. Zijn plek. Waar hij bepaalt wat er gebeurt.

Na jaren van verplaatsen, van aanpassen, van overleven is dit de eerste keer dat hij ergens kan landen. Voor het eerst staat hij ingeschreven op een plek die van hem voelt. Voor het eerst hoeft hij niet weg. Gewoon een woning waar hij de deur dichttrekt en zijn schouders zakken.

Voor iemand die 27 adressen heeft gehad, die naast junks sliep, die in zijn auto nachten doorbracht, die verkeerde keuzes maakte om schulden af te lossen, is dat geen detail. Dat is een nieuwe basis. Voor het eerst hoeft hij niet te spelen zodra hij binnenkomt.

Wat hij jongeren wil meegeven.

Wanneer ik hem vraag wat hij tegen jongeren zou zeggen die zich niet veilig voelen thuis, verandert zijn toon. Het wordt stiller.

Alleen zijn voelt veilig, zegt hij. Niemand nodig hebben geeft controle. Je hoeft dan niet bang te zijn dat iemand weer wegvalt. Alleen blijf je daarmee ook opgesloten in je eigen hoofd.

Veiligheid komt niet altijd uit het huis waar je opgroeit. Soms zit het buiten die muren. In een docent die doorvraagt. In een coach die je niet opgeeft. In een vriend die blijft zitten wanneer jij dichtklapt. Als zo iemand je een hand geeft, probeer die niet meteen weg te slaan. Ook al is wantrouwen logisch.

Je waarde zien als niemand je dat heeft laten voelen, is moeilijk. Toch begint daar iets. Door uit te spreken wat je nodig hebt. Door te zeggen dat het niet goed gaat. Door jezelf niet langer kleiner te maken dan je bent. Er komt een punt waarop je denkt dat het niet meer kan. Dat je te diep zit. Volgens Edson is dat vaak het moment waarop je moet besluiten of je blijft vechten in je eentje, of iemand toelaat naast je.

Hij weet hoe het voelt om omringd te zijn en toch alleen. En hij weet nu ook hoe het voelt wanneer dat verandert.

Het bericht Elke dag is theater als je opgroeit in een onveilig thuis (Edson). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Functioneren is niet hetzelfde als leven.

Van buiten zag het er oké uit. Werk ging door. Rekeningen werden betaald. Agenda’s werden gevuld. Maar van binnen voelde het anders. Vlak, moe, kortaf,  en soms zelfs kil. Ik was er wel, maar ik was er niet echt.

Dat is misschien nog wel het gevaarlijkste punt: wanneer je nog functioneert, maar niet meer voelt.

De mythe van “ik regel het wel”.

Er zit iets bijna trots in dat zinnetje: “Komt goed. Ik regel het.”

Veel mannen herkennen dat. We lossen op. We repareren. We nemen over. En ondertussen schuiven we onze eigen signalen naar de achtergrond. Slaaptekort? Komt wel. Somberheid? Gaat wel over. Spanning? Hoort erbij.

Totdat je lichaam harder praat dan jij.

Instorten is geen zwakte.

Er kwam een moment dat ik het niet meer kon dragen. Gewoon: op.

Dat voelde als falen. Later begreep ik dat het eigenlijk een grens was. Je systeem zegt niet voor niets: stop. Door blijven gaan terwijl alles in je schreeuwt dat het niet kan, is geen kracht. Dat is ontkenning.

Overleven heeft een houdbaarheidsdatum.

In zware jaren ga je in overlevingsstand. Je doet wat nodig is. Je houdt het draaiende en je stelt uit wat je voelt. Dat is soms nodig. Alleen: overleven is geen duurzame strategie.

Op een gegeven moment moet je weer leren voelen. Moet je eerlijk worden over wat het met je heeft gedaan. Dat vraagt moed. Meer moed dan doorgaan.

Terug naar jezelf.

Wat ik heb geleerd in die periode, is dit: Niemand anders gaat je redden van jezelf. Niet je werk. Ook niet je partner. En ook zeker niet je succes.

De vraag is niet: hoe houd ik alles draaiende? De vraag is: hoe blijf ik zelf heel?

Soms begint dat bij iets kleins. Eerder naar bed. Eerlijker zijn in een gesprek. Toegeven dat je het niet trekt. Het zijn geen heroïsche stappen. Wel een echte.

Wie je bent als het zwaar wordt.

In lichte periodes is het makkelijk om aardig, geduldig en aanwezig te zijn. De echte vraag is wie je wordt als het zwaar is. Word je harder? Trek je je terug? Ga je alles zelf dragen? Of durf je te zeggen: dit kan ik niet alleen?

Dat moment, dat kleine kantelpunt, bepaalt vaak meer dan alle grote beslissingen bij elkaar.

Photo by Nik Shuliahin on Unsplash

Het bericht Als je alleen maar blijft dragen, kom je vanzelf in overlevingsstand terecht. verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Geen coach, geen therapeut, gewoon een vriend die voelt dat het misgaat.

Op de rand.

Er zijn periodes waarin je langzaam afglijdt. Niet in één klap. Eerder in kleine stapjes. Slechter slapen. Korter lontje. Steeds minder voelen. Steeds vaker denken: wat maakt het eigenlijk nog uit? Van buiten ziet niemand hoe dicht je bij de rand staat. Van binnen voel je dat het niet goed is.

Onder de oppervlakte zit vaak meer dan vermoeidheid of stress. Diepe pijn. Opgehoopt verdriet. Wanhoop waar je zelf nauwelijks nog taal voor hebt. Niet omdat je alles wilt opgeven, maar omdat je zó graag wilt dat het stopt vanbinnen. Dat er ergens opluchting komt. Dat je niet langer hoeft rond te lopen met iets wat te zwaar is geworden om alleen te dragen.

En dan belt iemand. Of je belt zelf. En ineens ligt alles op tafel.

Humor als laatste redmiddel.

Wat mij altijd is bijgebleven, is wat hij zei. Hij zei dat als ik ooit mijn leven zou beëindigen, hij me belachelijk zou maken op mijn begrafenis. Dat klinkt hard. Dat ís hard. Maar het was geen spot. Het was liefde in een vorm die alleen echte vrienden zich kunnen permitteren.

Die opmerking was zijn manier om te zeggen: ik laat je hier niet uitglijden. Niet zonder gevecht. Soms is luchtigheid de enige manier om iets ondraaglijks bespreekbaar te maken.

Grenzen die je niet alleen ziet.

Het noodremgesprek ging niet alleen over donkere gedachten. Het ging over grenzen. Over wat nog gezond is. Over wanneer je niet meer “gewoon moe” bent. Over wanneer je eerlijk moet erkennen dat je niet meer oké bent. Dat gesprek dwong me om te zien waar ik stond. En nog belangrijker: dat ik niet alleen stond.

Wie er naast je staat.

Iedereen heeft momenten waarop het schuurt. Sommigen hebben momenten waarop het écht gevaarlijk wordt. Dan maakt het verschil wie er naast je staat. Iemand die niet wegkijkt. Iemand die niet alleen zegt “komt goed”. Iemand die zegt: ik zie wat er gebeurt. En als het moet, trek ik aan de noodrem.

Het gesprek dat je liever niet voert.

Niemand plant zo’n gesprek. Het ontstaat. Vaak op een avond die begon als elke andere. Misschien met een biertje of met een jointje (ik weet het wel zeker). Misschien met stilte. En dan komt het.

Wat er al weken of maanden onder zat, krijgt woorden. Dat is ongemakkelijk. Dat is confronterend. En dat is soms ook beschamend. Maar het is ook bevrijdend.

Je bent er nog.

Achteraf besef je hoe belangrijk zo’n moment was. Niet omdat alles daarna meteen goed ging. Wel omdat het een grens markeerde. Tot hier en niet verder.

Soms redt een vriend je niet door een oplossing te geven. Maar door je te laten voelen dat je leven te waardevol is om op te geven. En dat je, hoe diep je ook zat, nog steeds iemand bent die het waard is om voor te vechten.

[/fusion_text][/fusion_builder_column][/fusion_builder_row][/fusion_builder_container]

Het bericht Het noodremgesprek dat je leven kan redden. verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Er waren avonden waarop ik dacht: hoe de fuck ben ik hier beland? En toch, als ik eerlijk ben, is dit misschien wel het jaar geweest waarin ik het meest ben gegroeid. Niet omdat het allemaal zo soepel ging. Juist omdat het extreem onrustig was.

Elk jaar zeggen we hetzelfde.

We zeggen elk jaar: “Kijk eens waar we vandaan komen.” Op de Weena zeiden we het. Op verjaardagen zeiden we het. Na nachten vol ideeën zeiden we het. En elke keer was het waar.

Alleen vergeet je het snel. Op het moment dat je midden in de shit zit, voelt het niet als groei. Het voelt als keihard falen. Als instorten. Als te veel. Totdat je een jaar later terugkijkt. Dan zie je ineens: die klap was een kantelpunt. Dat gesprek was nodig. Die bodem was geen einde, maar een grens.

Zware jaren vormen karakter.

Er is een verschil tussen een stabiel jaar en een vormend jaar. Een stabiel jaar voelt prettig. Je doet je werk. Je houdt alles draaiende. Je blijft ongeveer dezelfde persoon.

Een vormend jaar doet iets anders. Die haalt lagen van je af. Die confronteert je met kanten die je liever niet ziet. Die dwingt je om eerlijker te worden. Dat is pijnlijk. Instorten is pijnlijk. Op de rand staan is pijnlijk. Hardop uitspreken hoe diep je zat is pijnlijk.

Het alternatief is gevaarlijker: doorgaan alsof er niets aan de hand is.

Je bent hier niet toevallig.

Er zat een zin in het gesprek die bleef hangen: “Dat je hier bent, is het resultaat van alles wat eraan vooraf ging.”

Dat klinkt simpel. Bijna cliché. Toch klopt het. De persoon die ik nu ben, is niet ontstaan in rustige periodes. Die is gevormd in nachten waarin ik niet sliep. In gesprekken waarin alles op tafel kwam. In momenten waarop ik niet meer wist hoe ik verder moest.

Groei voelt zelden heroïsch. Vaak voelt het als overleven.

Dankbaarheid achteraf.

Op het dieptepunt voel je geen dankbaarheid. Daar voel je vooral uitputting. Pas later zie je wat het je heeft gegeven. Meer zelfkennis. Meer grenzen. Meer eerlijkheid en meer verantwoordelijkheid. En misschien nog belangrijker: meer mildheid naar jezelf.

Als je ooit volledig bent ingestort en toch weer bent opgestaan, dan weet je dat je meer kunt dragen dan je dacht.

Wie je wordt.

Het gesprek eindigde niet met: “Wat een klotejaar.” Maar met: “Wát een jaar.” Het verschil zit in perspectief. Een zwaar jaar kan je breken. Of het kan je vormen. Dat hangt niet alleen af van wat er gebeurt. Het hangt af van hoe je terug durft te kijken.

Wie je nu bent, is geen toeval. Je bent gebouwd uit alles wat je hebt doorstaan. En soms moet je even stil staan om dat te zien.

Photo by Valentin Ustinov on Unsplash

Het bericht Je ziet je persoonlijke groei pas als je terug durft te kijken. verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Het jaar dat je vol op je bek ging.

Als je eerlijk bent, zijn het vaak de jaren waarin je het zwaar had die het meeste hebben veranderd. Niet de jaren waarin alles stabiel was of waarin je comfortabel zat. Maar de jaren waarin je:

• niet lekker in je vel zat
• nachten slecht sliep
• jezelf niet herkende
• gesprekken voerde die je liever had uitgesteld
• grenzen tegenkwam waarvan je niet wist dat je ze had

Dat zijn de jaren die iets openbreken. Achteraf zie je het pas.

Tijdens zo’n periode denk je vooral: hoe de fuck kom ik hier doorheen? Pas later zie je wat er écht is gebeurd. Dat je eerlijker bent geworden. Dat je minder vlucht. Dat je sneller voelt wanneer iets niet klopt. Dat je verantwoordelijkheid neemt waar je die eerder uit de weg ging.

Persoonlijke groei voelt zelden als groei. Het voelt als weerstand. Alsof je uit elkaar valt voordat je opnieuw leert staan.

De klap is niet het probleem.

De klap zelf is zelden het probleem. Wat je ermee doet, dat is bepalend. Er zijn mensen die na een zwaar jaar verbitterd raken. Er zijn mensen die zichzelf kleiner maken. En er zijn mensen die zeggen: dit wil ik niet nog een keer op dezelfde manier doen.

Dat moment (die keuze) is vaak klein. Gewoon een besluit: Ik ga dit anders aanpakken.

Je staat er nog.

Als je dit leest en denkt aan een jaar dat je brak  (mentaal, emotioneel, relationeel) dan is er één feit dat belangrijker is dan de rest: Je staat er nog. Dit betekent niet dat alles opgelost is. Dat betekent ook niet dat je het perfect doet. Het betekent dat je niet bent weggelopen. En misschien is dát de kern van persoonlijke groei.

Niet dat je nooit valt. Maar dat je terugkomt. Steeds weer.

Photo by Nicole Geri on Unsplash

Het bericht Persoonlijke groei doet pijn. Maar stilstand doet meer pijn. verscheen eerst op Less Ego, More Human.