Ik volg zelf schematherapie. Tijdens mijn intake kreeg ik de diagnose depressieve stemmingsstoornis, en sindsdien leer ik in de therapie beter omgaan met die stemmingen en de patronen die erbij horen. Eén van de belangrijkste inzichten tot nu toe is dat ik vaak niet reageer zoals ik eigenlijk zou willen. Ik wil me kwetsbaar opstellen, maar in plaats daarvan klap ik dicht. Of ik ga heel rationeel uitleggen wat er gebeurde.

Dat zijn geen toevalligheden. Het zijn beschermers.

Even terug naar schematherapie en modi

In schematherapie wordt gewerkt met modi. Je kunt ze zien als verschillende delen in jezelf die op verschillende momenten de leiding nemen. Je hebt bijvoorbeeld een kwetsbaar kind-modus (die vooral gevoelens laat zien), een strenge ouder-modus (die je bekritiseert of streng toespreekt), en ook de gezonde volwassene-modus (die helpt om kalm en evenwichtig te reageren).

Beschermers zijn óók modi. Ze komen op zodra er iets pijnlijks of onveiligs wordt geraakt. Hun taak? Jou beschermen tegen dat gevoel. Soms doen ze dat door je af te sluiten, soms door je boos te maken, soms door alles te relativeren.

Ze hebben dus een belangrijke rol: ze zorgen dat je niet overspoeld raakt. Maar het nadeel is dat je kwetsbare kant vaak onzichtbaar blijft. En juist díe kant heeft steun en verbinding nodig.

Beschermers zijn er om je veilig te houden

Beschermers zijn manieren die we onszelf hebben aangeleerd om spanning of pijn te vermijden.
Vaak zijn ze ontstaan in onze jeugd, toen we nog niet wisten hoe we met emoties moesten omgaan.

Misschien trok je je terug als je je niet gezien voelde. Of leerde je dat hard werken of grappig doen je hielp om aandacht te krijgen. Misschien was boosheid jouw manier om jezelf staande te houden.

Die beschermers zijn dus niet fout. Ze hebben je geholpen om te overleven. Ze waren nodig in de context van toen.

Hoe zien beschermers eruit?

Beschermers kunnen er heel verschillend uitzien. Een paar herkenbare vormen:

Afsluiten – je zegt “laat maar” en trekt je terug.
Feitenstand – je vertelt wat er letterlijk gebeurde, maar niet hoe je je voelde.
Pleasen – je stemt snel in, maakt jezelf klein om de relatie veilig te houden.
Boosheid – je schiet in kritiek of felheid, zodat je niet gekwetst hoeft te worden.
Humor – je maakt er een grap van om spanning te verlagen.
Overpresteren – je doet nóg harder je best om te bewijzen dat je goed genoeg bent.
Vluchten – je zoekt afleiding in werk, scrollen, drinken of gamen.

Het effect van beschermers

Beschermers houden ons veilig, maar ze hebben ook een keerzijde. Want de ander ziet alleen je beschermer – niet de kwetsbare laag daaronder.

Als jij feiten opsomt, reageert de ander op feiten. Als jij boos wordt, reageert de ander op je boosheid.
De binnenkant die eigenlijk steun nodig heeft, blijft onzichtbaar. En daardoor voelt het alsof je niet écht gehoord of gezien wordt.

Een persoonlijk voorbeeld

Ik merkte dat zelf toen ik iets deelde met mijn partner. Ik vertelde dat ik op mijn werk open was geweest over mijn mentale gezondheid. Dat kostte me moeite, dus ik hoopte op erkenning. Haar eerste reactie was: “Is dat wel zo slim?”

In één seconde schoot ik in mijn beschermer. Ik legde uit wat er feitelijk was gezegd, wat mijn manager had gedaan, hoe het gesprek was gelopen. Maar ik liet niet zien hoe spannend het voor mij was geweest. En dus kon ze daar ook niet op reageren. Het gevolg: ik voelde me niet gezien.

Hoe herken je jouw beschermers?

Een paar vragen die je kunt stellen:

Welke trigger raakte me?
Wat voelde ik direct in mijn lijf?
Welke gedachte kwam erbij?
Hoe reageerde ik om mezelf veilig te houden? (stilstaan, grap, boosheid, feiten)
Maakte die reactie me dichterbij of juist verder weg van de ander?

Beschermers zijn geen vijanden

Het is belangrijk om mild te blijven. Beschermers hebben je ooit geholpen.
Ze hebben je veiligheid gegeven in situaties die te groot of te zwaar waren.
Maar nu mag je oefenen om ze iets losser te laten. Om naast je beschermer ook je kwetsbare kant te laten zien.

Dat hoeft niet groot of dramatisch. Het kan al beginnen met één zin: “Toen je dat zei, voelde ik me alleen. Wat ik nodig heb, is dat je even luistert.”

Slot

Beschermers horen bij ons allemaal. Ze maken deel uit van hoe we zijn geworden wie we zijn.
Maar écht gezien worden lukt pas als we ook iets van onze kwetsbare kant durven laten zien.
Het vraagt moed, want het voelt spannend. Maar precies daar ligt de verbinding.

Wil je dit zelf oefenen?
Download het Modi-dagboek (hieronder) met uitleg en ontdek welke beschermers jij het vaakst inzet.

Photo by Matteo Catanese on Unsplash