“Ik voelde me zo slecht. En toen dacht ik: oké Pascal. Je kan linksaf. Of je kan rechtsaf.” Hij koos rechtsaf. Dat hij wist wat linksaf was, had hij van zijn moeder.

Vanaf zijn zestiende op de vlucht

Pascal groeide op in Breda. Zijn vader werkte veel en was emotioneel afwezig. Zijn moeder dronk, zwaar. Thuis was er geschreeuw, onzekerheid, en weinig ruimte voor een kind om gewoon kind te zijn. Het vluchtgedrag begon vroeg.

Het onveilige gevoel zat er al van kinds af aan in. Maar pas rond zijn zestiende, zeventiende zocht hij actief afleiding buiten de deur. Aandacht van vrouwen. Aandacht van drank. “Achteraf was het vluchten.” Maar op dat moment heb je dat niet door. Je weet alleen dat je je buiten veiliger voelt dan binnen. Dat de eenzaamheid even verdwijnt zodra er iemand naar je kijkt. Wat hij niet wist, was dat hij dat patroon tien, twintig jaar mee zou dragen. Dat hij nooit langer dan een half jaar alleen zou zijn. Dat hij zou blijven rennen.

“Ik deed alles maar om het weg te stoppen. Relaties, alcohol, concerten, festivals, tatoeages. Constant dopamine. Alleen maar gaan, gaan, gaan.”

Tegen het plafond

Dan komt corona. Pascal werkt als kapper, dat valt stil. Concerten en festivals, de dingen die hem al jaren op gang houden, ineens weg. Hij is net vader geworden. Zijn partner werkt als verpleegkundige op de coronaafdeling en is nauwelijks thuis. Hij zit onvrijwillig vol tijd thuis. Met een zoontje van vier maanden.

“Ik werd helemaal gek. Ik had geen werk. Geen concerten. Een baby in de pampers. Janken, vreten, poepen en slapen op repeat. En op ieder moment dat hij sliep, ging ik obsessief gamen. Vluchten. Iets doen voor mezelf.”

Hij dronk meer. Veel meer. Wat hij op dat moment nog niet begreep: alles wat hem definieerde was in één klap weggevallen. Zijn werk. Zijn muziek. Zijn vrijheid. Wat overbleef was een man die niet wist hoe hij stilstond, en een kind dat hem daartoe dwong. “Nu weet ik dat die dingen me niet definiëren. Maar toen zag ik dat niet.”

De relatie overleefde het niet. Ze gingen in therapie, allebei apart, samen ook. Het hielp niet genoeg. En ergens in de periode daarna  (zijn werkplek toxisch, zijn relatie stukgelopen, hij uitgekocht uit het huis) belandde hij op kerstavond alleen.

Linksaf of rechtsaf

De kater de volgende ochtend was niet alleen fysiek. “Ik dacht aan mijn moeder. Aan wat ik haar had zien doen. Aan wat ik van haar had meegekregen. En aan mijn kinderen.”

Hij stopte, diezelfde dag. Met drinken en met drugs. Meteen en volledig. Niet omdat hij een plan had. Maar omdat hij begreep wat er zou gebeuren als hij linksaf ging. Dat had hij namelijk al gezien.

Een emotionele waterval

Wie zijn hele leven op volle snelheid heeft gereden, merkt pas wat er allemaal niet gevoeld is op het moment dat hij stilstaat. Het eerste jaar was Pascal een emotionele waterval. Hij had nog nooit zo gehuild. Nog nooit zo gelachen. Alles kwam binnen op een manier die hij niet kende. “Als je gewend bent om vanaf je vijftiende alles weg te drinken, dan heb je heel wat opgestapeld. En als er dan opeens alles binnenkomt (en je zit op de bodem) dan gebeurt er veel, man.”

Hij ging in therapie. Deed EMDR voor oude trauma’s. En las. Het ene filosofische boek na het andere, tot hij zichzelf betrapte op een nieuwe verslaving. “Ik werd een soort inzichtjunk.”

Jan Geurtz als gateway, daarna steeds verder. Filosofie, psychologie, poëzie, hij kon er geen genoeg van krijgen. Dat is veranderd. Hij leest nog steeds veel, maar niet meer om ergens te komen. Niet om het volgende inzicht te vangen. Gewoon omdat hij het fijn vindt. Omdat een goed boek iets met hem doet.

Zijn moeder is vorig jaar overleden. Hij had gelukkig de tijd gehad om het goed te maken. Ze hadden alles uitgesproken. “Als mijn kinderen nu zeggen waar ze dankbaar voor zijn, noemen zij oma Marlies. Dat vind ik prachtig.”

Het leven is en-en

Pascal heeft het over en-en. Gewoon als iets wat hij heeft geleerd door er middenin te zitten, en door alles wat hij heeft gelezen. “Ik vind het fijn dat ik nu in ieder gevoel kan zitten. Ook als het schuurt.”

Hij ziet schoonheid in lelijke dingen. Niet omdat hij zichzelf iets wijs maakt, maar omdat hij weet dat het ene zonder het andere niet bestaat. Zijn moeder mist hij nog elke dag. Zijn kinderen herinneren hem daar elke week aan. En toch noemt hij het in één adem mooi en jammer tegelijk. Niet als troost. Als waarheid.

Hetzelfde geldt voor controle. Hij gelooft niet meer dat sturen zin heeft. “Sturen heeft geen zin, dit gebeurt vanzelf. Het enige wat je kan doen is achteroverleunen en je gordels aandoen.” Hij neemt deel aan de film, maar hij schrijft de film niet. Dat klinkt losser dan het is. Want hij voelt nog steeds alles. Juist alles. “Mensen vragen weleens: voel je dan niks meer? Ik zeg: ik voel juist tering veel. Als je niks voelt ga je richting fatalisme en dat is niet wat bij mij past.”

Vrijer leven betekent voor Pascal niet minder voelen. Het betekent dat hij niet meer wegrent van wat hij voelt.

Ik ben niet eenzaam, maar ik voel me soms eenzaam

Er is één ding dat Pascal met opmerkelijke eerlijkheid benoemt, en dat is de spagaat waar hij nog steeds in zit. Zijn leven is goed. Hij werkt als herenkapper en heeft nog geen dag zonder plezier gewerkt. Hij heeft twee kinderen van wie hij houdt. Hij leest, gaat naar concerten, kookt, gaat naar de sauna. “Mijn leven is fucking awesome.”

En toch. Op kerstdagen. Op maandagen. Aan het begin van een vakantie. “Dan heb ik echt alles eruit zitten janken. En ik weet niet precies waar die pijn vandaan komt. Maar hij is er.”

Hij zoekt geen oplossing voor die eenzaamheid. Hij vult hem ook niet meer op, zoals vroeger. Hij zit erin. En belt soms iemand op. “Wij stellen de verkeerde vragen. Alles goed is nietszeggend. Ik hoor liever: waar ben je dankbaar voor? Wat doet er nog pijn?”

Soms zegt hij eerlijk dat zijn leven even een twee is. Dan worden mensen ongemakkelijk. “Maar het mag toch gewoon kut zijn?”

De demonen zijn ook van jou

“Het ene moment ben ik heel verzachtend, ik ben oké met mijn schaduwkanten. Het andere moment ben ik mijn eigen zwaarste criticus. Dat gaat maar door. Het leven is altijd en-en. Je wordt altijd in die spagaat getrokken.”

Wat hij heeft geleerd, is niet om die spagaat op te lossen. Maar om er anders in te staan. “De grootste les is leren aanwezig te zijn. Ook als het schuurt. Als ik me gefrustreerd voel en schreeuw naar mijn kinderen, dat is niet goed. Maar schuld verandert niks aan wat er is gebeurd. Wat ik daarna doe, telt.”

En dan zegt hij iets wat blijft hangen. “Ik ben zelf verantwoordelijk voor mijn eigen emoties. Als jij iets doet wat mij triggert, jij weet helemaal niet wat mijn triggers zijn. Hoe kan ik jou er dan verantwoordelijk voor houden? Dat zit bij mij.”

Hij hoeft geen tien te zijn

“Nu weet ik: die stip aan de horizon is er nooit geweest. Het is gewoon oké. Het is goed zoals het is.” Op dit moment geeft hij zijn leven een negen en een half. Niet ondanks alles wat er is, de eenzaamheid, de demonen, de momenten dat hij nog steeds te hard schreeuwt en zichzelf daarna haat, maar inclusief dat allemaal. “Ik ben niet af. En ik hoef ook nooit af te zijn.”

Zijn vader is 72. Pascal heeft hem één keer zien huilen, toen zijn moeder overleed. Het eerste wat zijn vader zei was: sorry dat ik niet sterk genoeg ben. Pascal vertelde hem onlangs dat hij niet mee wil naar Dubai. Dat hij liever een concert wil, of een filosofisch gesprek. Zijn vader begon over het weer. “Ik voel nog steeds pijn. Maar ik ben blij dat ik het heb uitgesproken.”

Hij zoekt de confrontatie niet bewust op. Maar als iets schuurt, spreekt hij zich uit. Hoe de ander reageert, is niet aan hem. Hij kiest waarheid boven comfort. Dat is misschien ook wat hij zijn achttienjarige zelf had willen meegeven. Niet meer dan dat.

“Het komt goed. Je bent goed zoals je bent.” Hij had het destijds willen horen. Nu zegt hij het zelf, aan zijn kinderen, aan zijn klanten, en soms, als het nodig is, ook gewoon aan zichzelf.

Vragen om jezelf te stellen

• Wat doe jij als de eenzaamheid komt? Zit je erin, of zorg je dat je het niet voelt?
• Wanneer heb jij voor het laatst eerlijk gezegd hoe het met je gaat?
• Welk patroon van je ouders herken je in jezelf, en waar kijk je liever niet naar?
• Is de stip aan jouw horizon iets wat jij wil, of iets waarvan je denkt dat je het moet willen?
• Wat had jij willen horen op het moment dat het echt moeilijk was?

Herken jij dit? Less Ego, More Human is er voor de man die functioneert, en ondertussen leegloopt.

Het bericht Alleen maar gaan, gaan, gaan. Over vluchtgedrag, een onveilige jeugd en leren stilstaan (Pascal). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Ze zei: doe dat dan maar. Hij begreep het niet meteen. Moet ik nu gewoon opstaan? Ja, zei ze. Volg dat gevoel maar.

Dus stond hij op. Liep de kamer uit. Deed de deur achter zich dicht. Op de gang stond een muziekje aan. En het enige wat hij kon, was keihard huilen. Niet van verdriet. Maar omdat hij zichzelf voor het eerst in zijn leven toestond om zijn gevoel te volgen. Om te doen wat hij voelde in plaats van wat hij dacht te moeten. Hij was begin veertig.

We spraken elkaar aan een picknicktafel naast het water, in een kleine tiny house community in Rotterdam Zuid. Zijn wereld, letterlijk.

Hoe je een aannemer wordt zonder het te willen

Voordat hij op die tafel belandde, was er het werk. Erik bouwde tiny houses, samen met een compagnon. Het idee was simpel: mensen helpen hun eigen kleine huis te bouwen. Jullie zijn zelf verantwoordelijk, wij helpen mee. Dat hield precies een jaar stand.

Daarna begonnen klanten meer te verwachten. En hij gaf mee. Langzaam, zonder het in de gaten te hebben. De contracten veranderden. De verantwoordelijkheid verschoof. Op een dag waren ze geen klussers meer maar aannemers, met alle verplichtingen die daarbij horen.

Twee, drie jaar later zag hij wat er was gebeurd. En begreep hij ook waarom hij het niet had tegengehouden: hij durfde niet te zeggen wat hij eigenlijk wilde. Hij was bang voor de reactie van zijn compagnons. Bang dat ze hem zouden veroordelen. Dus deed hij wat van hem verwacht werd en slikte de rest in.

Thuis was het niet anders. Hij was boos. Constant. Kortaf. Zijn vrouw Parel vond hem niet meer aantrekkelijk, de seks viel weg, en toen ze dat aankaartte begreep hij zelf nog niet eens wat er speelde. Hij had geen idee dat de boosheid over zijn werk ging. Hij wist alleen dat er iets mis was. Dat was het moment waarop hij dacht: nu moet ik echt wat doen.

Wat zijn moeder hem leerde over gevoel

Wat hij toen ontdekte was geen burn-out, geen depressie. Het was een patroon dat veel ouder was.

Zijn moeder kon zijn emoties niet dragen. Als hij als kind iets wilde zeggen, werd ze boos of gefrustreerd. Dus leerde hij vroeg om zijn gevoel weg te drukken. Niet als bewuste keuze, maar als overleving. Je past je aan. Je doet wat werkt. Je houdt je mond.

Hij vergelijkt het met een kind dat geen snoepje krijgt in de supermarkt en op de grond gaat liggen krijsen. Dat kind weet nog precies wat het wil. Het gevoel komt er puur uit, zonder filter. Maar als volwassene leer je dat af. Terwijl de verlangens er nog wel zijn. En hoe verder je van die kern afdrijft, hoe slechter je je gaat voelen.

Wat hij ook leerde: dat mannen egoïstisch zijn als ze iets voor zichzelf willen. De mannen in haar leven hadden haar niet goed behandeld — haar vader, haar broers, zijn vader. Erik groeide op met dat beeld. Als hij iets voor zichzelf wilde, was hij egoïstisch. Als hij uitsprak hoe hij zich voelde, zadelde hij de ander op met zijn problemen.

Dus zweeg hij. En als hij zweeg, werd de boosheid groter. En als de boosheid groter werd, keerde hij naar binnen. En als hij naar binnen keerde, wist hij niet meer wat hij moest doen. En dan deed hij maar niks. Of te weinig. Wat ook weer niet goed voelde.

“Elke emotie,” zegt hij, “is eigenlijk een conflict met jezelf. Er gebeurt iets in je omdat je iets doet wat niet in lijn is met wat je eigenlijk wilt. Je volgt je verlangen niet. En daar komt de boosheid uit. Of het verdriet.”

Dat is de cirkel waar hij decennia in zat.

Ze ging niet weg

Het gesprek met Parel was tweeënhalf jaar geleden. Ze gingen buiten zitten, aan diezelfde picknicktafel naast het water. De kinderen waren binnen. Ze namen de tijd.

En voor het eerst zei Erik hardop wat hij nooit had durven zeggen. Niet hoe hij zich voelde op dat moment. Maar dat hij bang was om het überhaupt te zeggen. Dat hij al die jaren had gezwegen omdat hij dacht dat ze bij hem weg zou gaan als hij vertelde hoe het echt met hem ging. Dat ze hem een watje zou vinden. Een emotionele loser.

Ze ging niet weg.

Sindsdien gaat het beter. Niet perfect, maar beter. Hij leert haar te vertrouwen. Dat het voor haar oké is als hij zegt dat hij zich onzeker voelt. Dat ze daar niets mee hoeft. Dat het er gewoon even mag zijn. “Dat is de essentie van voelen,” zegt hij. “Dat je het vertrouwen ontwikkelt dat het er mag zijn.”

De blogpost die hij nog niet heeft gepubliceerd

Hij is er nog niet. Dat zegt hij zelf. Die angst triggert nog dagelijks. Hij wil een blog beginnen over zijn massagepraktijk. De eerste post heeft hij geschreven. De titel is: Ik ben bang. Want dat is wat hij voelt als hij hem wil publiceren. Bang voor het oordeel van mensen die hem niet eens kennen.

De ironie is niet aan hem voorbijgegaan: hij schrijft over de angst die hem weerhoudt te schrijven.

Zijn diepste overtuiging is dat hij er niet mag zijn. Dat zit zo diep dat het waarschijnlijk nooit helemaal weggaat. Hij gelooft dat elk mens zoiets heeft, een diepste zelfafwijzing, zoals hij het noemt. Een overtuiging die zo vroeg is ingesleten dat je hem niet meer ziet. Maar als je hem leert kennen, kun je hem herkennen op het moment dat hij getriggerd wordt. En dan weet je: oh, daar is hij weer. Dat is niet wie ik ben. Dat is wat ik geleerd heb te geloven.

Maar je kunt leren het te herkennen. Je kunt leren te weten: ik ben meer dan dit gevoel. Er is ook mijn ademhaling. De kleding aan mijn lijf. De wind langs mijn gezicht. Ik ben ook dat.

En soms heb je iemand nodig die luistert. Niet om het op te lossen. Gewoon zodat het er mag zijn.

Vragen om jezelf te stellen

• Wanneer heb jij voor het laatst gedaan wat je voelde, in plaats van wat je dacht te moeten?
• Wat houdt jou tegen om te zeggen hoe je je echt voelt, en hoe lang is dat al zo?
• Wie in jouw leven mag weten hoe het écht met je gaat?

Less Ego, More Human is er voor de man die functioneert en zichzelf voorbijloopt. Herken je jezelf in dit verhaal? Deel het met iemand die het ook zou kunnen herkennen.

Het bericht Ze zei: doe dat dan maar. Over de angst om je gevoel te delen (Erik). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Binnen een jaar keert zijn vader terug naar Nederland. Edson blijft met zijn moeder achter. Hij ziet dingen die hij niet kan plaatsen. Zijn moeder met een andere man. Spanningen zonder uitleg. Op die leeftijd begrijp je geen volwassen dynamiek, maar je voelt wel wanneer veiligheid verschuift.

Zelf herinnert hij zich die periode niet als één groot breekmoment. Het voelde vreemd, maar tegelijk ook normaal. Hij was acht, negen jaar. Op die leeftijd ga je niet zitten met de vraag of iets klopt. Je leeft in wat er gebeurt. Hij omschrijft zichzelf als een makkelijk kind. Iemand die meebeweegt. Die zich aanpast zonder daar woorden aan te geven. Pas later komt het besef dat wat normaal voelde, misschien helemaal niet zo normaal was.

Drie jaar later keert hij terug naar Rotterdam. Zijn vader leeft, werkt hard, zorgt financieel waar hij kan. Alleen is aanwezigheid niet hetzelfde als geborgenheid. In huis is er een nieuwe partner. Nieuwe verhoudingen. Opnieuw zoeken naar waar je mag staan.

Dat patroon van verplaatsen, aanpassen en opnieuw beginnen nestelt zich in zijn systeem. Later zegt hij het rustig: “Ik heb huizen zat gehad. Maar nooit een thuis.”

De zoon van.

Terug in Rotterdam draagt hij niet alleen zijn eigen verhaal. Hij draagt ook een naam. Vrienden van zijn vader spreken hem aan als “de zoon van”. Ze vertellen verhalen over hoe zijn vader was. Over wat hij had bereikt. Over wie hij was in de wijk. Er zit trots in die verhalen. Er zit ook gewicht in.

Wanneer je voortdurend wordt gezien als verlengstuk van iemand anders, ontstaat er een stille druk. Je wordt bekeken door de lens van een ander. Vergeleken, soms impliciet. Verwacht dat je iets waarmaakt wat niet van jou is begonnen.

Voor Edson zat daar iets dubbels in. Aan de ene kant zag hij de grootsheid van zijn vader. De manier waarop anderen over hem spraken. De trots die daarin zat. Aan de andere kant werd hij voortdurend vergeleken. Met oudere jongens. Met neven. Met zonen van vrienden. Hij hoort nog hoe dat ging: hij doet dit, hij doet dat, waarom doe jij dat niet?

Daar zat druk in. En tegelijk iets onveiligs. Je hoort dat je ergens bij hoort, maar binnen diezelfde wereld voel je je niet veilig. Alsof je onderdeel bent van iets, maar nooit genoeg bent binnen datzelfde kader.

Identiteit werd iets wat hij moest verdienen. Misschien begon daar het eerste decor van het theater.

Coolhaven.

Als jongvolwassene gaat hij bij zijn moeder wonen in de Coolhaven, ook zij is in de tussentijd terug naar Nederland gegaan. Niet omdat het daar stabiel is, maar omdat het voelt als de plek waar hij nog iets kan betekenen.

Zijn moeder worstelt. Psychisch. Met alcohol. Er zijn mannen in huis. Er is spanning die elk moment kan omslaan. Rollen draaien om. Hij wordt waakzaam. Beschermend. Hij leert energie lezen voordat iemand spreekt.

Ergens wist hij dat hij niet de enige was. Dat er meer jongens zijn die opgroeien in huizen waar dingen gebeuren die niet kloppen. Mannen die komen en gaan. Spanningen die onder de oppervlakte leven. Hij kende dat beeld. Alleen maakt weten dat je niet de enige bent het niet minder zwaar.

Wat bleef hangen was eenzaamheid. Een soort vermoeidheid die zich langzaam opbouwt. Die achterin je hoofd blijft zitten. Je wordt moe wakker zonder precies te weten waarom. Er zat ook verwarring in. Als hij dit zag, als hij dit voelde, waarom zag niemand anders het dan? Waarom kwam er niemand kijken? Waarom stond er niemand op de stoep? Dat gevoel, dat je iets meemaakt wat zichtbaar zou moeten zijn maar waar niemand op reageert, bleef hem bij.

In die periode ontstaan zijn eerste schulden. Brieven blijven liggen. Rekeningen groeien. Niemand legt hem uit hoe het systeem werkt. Hij werkt, probeert school vol te houden, probeert thuis rust te bewaren en verliest ondertussen overzicht. Wat klein begint, wordt langzaam groot.

Dan overlijdt zijn moeder. Naast het verdriet komt er druk. Binnen zes maanden moet hij het huis verlaten. De begrafenis kost geld dat er niet is. Mensen nemen spullen mee uit het huis terwijl hij nog probeert te begrijpen wat er net is gebeurd.

De bodem zakt verder weg. Hij kan het nog steeds moeilijk onder woorden brengen. Wat hem vooral is bijgebleven, is een besef: dat de tijd op niemand wacht. De emotie kwam niet meteen. Het duurde weken voordat hij kon huilen. En zelfs dat huilen ging niet alleen over haar dood. Het ging over alles wat nooit meer gezegd kon worden. Alle vragen die hij nog had. Alle antwoorden die hij nooit meer zou krijgen. Dat werd het echte verdriet.

Na haar overlijden gebeurde er nog iets anders. Het leven ging door. Instanties. Regels. Verwachtingen. Alles ging verder alsof er niets was gebeurd. Hij voelde zich daarin achtergelaten. Alsof hij werd opgepakt en weer neergezet in een wereld die gewoon doorging.

En het gesprek over zijn moeder? Dat kwam nooit. Niet echt. Die stilte is gebleven. Tot op vandaag. Er is niemand met wie hij dat stuk echt kan delen. Mensen kunnen hem begrijpen. Hem condoleren. Maar het gesprek dat hij nodig heeft, is er nooit geweest. Hij leeft nog steeds in die stilte.

Wanneer de bodem wegvalt.

Zijn vader leeft nog en werkte hard. Alleen in die periode stond Edson er grotendeels alleen voor. Over het overlijden van zijn moeder werd nooit echt gesproken. Geen gesprek en geen verwerking ervan. Het bleef stil. Tegelijk ging het leven gewoon door. Rekeningen bleven binnenkomen en instanties wachtten niet tot rouw was verwerkt. Daardoor groeiden schulden sneller dan inkomen.

In korte tijd lag er meer verantwoordelijkheid op zijn schouders dan hij kon dragen. Misschien begon daar iets wat hem jaren zou blijven vormen: het idee dat hij het zelf moest redden. En wanneer je denkt dat je er alleen voor staat, ga je zoeken naar manieren om dat ook echt te doen.

Op dat moment verschuift iets. Niet in zijn waarden, maar in zijn opties. Wanneer je geen buffer hebt en geen vangnet, voelt elke dag als een race tegen een systeem dat sterker is dan jij. Geld moest er komen. Snel. Niet om te winnen. Om adem te krijgen.

Hij is gaan dealen. Hij vertelt het zonder bravoure. Het was geen droom. Het was nood. Een manier om controle terug te pakken in een leven dat hem al jaren het gevoel gaf dat hij achter de feiten aanliep. In dezelfde periode woont hij in leefhuizen en antikraakpanden. Kamers waar je tijdelijk bent, nooit thuis. Panden waar verslaafden in en uit lopen. Nachten in zijn auto in Spaanse Polder. Overdag staat hij op tijd op, geeft trainingen, werkt, lacht, motiveert. ’s Nachts is het anders.

Dat gevoel bestaat niet uit één ding. Het is een mix. Er zit schaamte in. Er zit angst in. Niet zozeer schaamte omdat hij daar ligt, maar angst om gezien te worden. Hij valt op. Hij weet dat. Wat als iemand hem ziet liggen? Wat als de politie komt? Hij weet dat hij een boete kan krijgen, misschien erger. Alles wat hij probeert te vermijden in zijn leven, komt daar samen in één moment.

Hij beschrijft hoe hij zich verstopt. Een deken over zich heen. Zijn lichaam in een onnatuurlijke houding. Alles om maar niet op te vallen. Alsof hij zichzelf kleiner probeert te maken dan hij is. Niet omdat hij dat wil. Omdat het moet. Niemand ziet waar hij ’s avonds zijn hoofd neerlegt.

Rugby, erkenning en het harde contrast.

Rugby wordt zijn uitlaatklep. Op het veld wordt zijn kracht gewaardeerd. Zijn energie krijgt richting. Hij wordt gescout en staat uiteindelijk in Turkije op een kwalificatie toernooi voor het WK. In Turkije is er erkenning. Hotelkamers. Teamdiners. Een burgemeester die het team ontvangt. Hij staat daar als topsporter.

En dan is er het contrast. Hij beschrijft hoe hij van een gala-avond met burgemeester en teamgenoten terugkeert naar een kamer naast een junk. Hoe hij van applaus naar stilte gaat binnen 48 uur. Voor hem zat dat contrast er al veel eerder in. Hij was gewend dat er niemand langs de lijn stond. Geen familie. Geen vaste aanwezigheid. Dus zelfs op zo’n moment, in Turkije, voelde hij het anders dan anderen misschien zouden voelen.

Hij deed wat hij moest doen. “I did my job.”

Hij kon zich afsluiten. Aan gaan wanneer het nodig was. En daarna weer terug naar zijn eigen realiteit. Hij beschrijft het als bewust in- en uitstappen. De wereld van erkenning. En de wereld waarin hij echt leefde. Die twee liepen niet door elkaar. Ze wisselden elkaar af.

Dat contrast snijdt diep. Je lichaam weet dat je iets hebt bereikt. De buitenwereld ziet succes. En toch ligt er ’s nachts geen vaste vloer onder je bestaan. In dat spanningsveld ontstaat de zin die zijn leven samenvat: “Every day is a theaterplay.”

Overdag speelt hij de rol van de sterke man met potentie. ’s Avonds keert hij terug naar een werkelijkheid die niemand op het podium ziet. Theater is geen show. Theater is overleven.

“I got it.”

“I got it,” wordt zijn mantra. Er was geen specifiek moment waarop het begon. Het was er gewoon. Alles in zijn leven voelde als een reeks obstakels. De ene hurdle na de andere. Niets was vanzelfsprekend. Alles vroeg iets van hem. En dus ging hij door.

“I got it.” Dat werd zijn manier. Niet omdat hij zich sterk voelde, maar omdat er geen alternatief leek te zijn. Hij herinnert zich vooral hoe moe hij was. Een constante vermoeidheid. En de vraag die steeds terugkwam: wanneer is er een pauze? Hij werkt hard. Lost schulden af. Pakt verantwoordelijkheden. Helpt anderen. Wordt gezien als iemand die het aankan. Zijn ego is geen arrogantie. Het is een schild.

Het ego hield hem overeind. Alleen merkte hij later dat er een dunne lijn zit tussen kracht en zelfverlies. Hij spreekt over het verschil tussen ego en wat hij zelf “insanity” noemt. Ego is het mechanisme dat je helpt om op te staan wanneer je valt. Insanity is blijven doorgaan in hetzelfde patroon terwijl je weet dat het je breekt.

Hij bleef zeggen: “I got it.” Hij bleef dragen. Blijven oplossen. Blijven presteren. Totdat hij merkte dat hij zichzelf aan het uitputten was in het idee dat hij alles alleen moest kunnen. Dat is de rand waar hij heeft gestaan. Niet omdat hij zwak was. Omdat hij te lang sterk was.

Een moment van echte rust.

In een latere relatie wordt hij stiefvader. Een jong meisje komt bij hem liggen. Haar hoofd op zijn borst. Ze valt in slaap. Zonder voorwaarden en zonder oordeel. Dat moment raakt hem dieper dan welk succes ook.

Wat hem raakte, was vertrouwen. Dat een kind dat niet van hem is, zich zo veilig voelt dat ze gewoon bij hem komt liggen. Hij hoefde niets te zeggen. Hij hoefde niet uit te leggen dat het veilig was. Ze voelde het. En dat deed iets met hem. Het liet hem zien wat hij zelf had gemist. En tegelijk wat hij blijkbaar wél kon geven.

Voor het eerst voelt hij hoe het is wanneer je lichaam ontspant bij iemand. Geen rol. Geen theater. Geen “I got it”. Gewoon rust. Hij beseft hoeveel hij zelf heeft gemist.

Pas sinds zes maanden.

Edson is nu 35. Sinds zes maanden woont hij op een plek die als thuis voelt. Geen antikraak, geen leefhuis, geen auto en ook  geen tijdelijke oplossing. Dit is de eerste keer dat het echt van hem is. Niet een kamer. Niet tijdelijk en niet iets waar hij zich moet aanpassen. Zijn plek. Waar hij bepaalt wat er gebeurt.

Na jaren van verplaatsen, van aanpassen, van overleven is dit de eerste keer dat hij ergens kan landen. Voor het eerst staat hij ingeschreven op een plek die van hem voelt. Voor het eerst hoeft hij niet weg. Gewoon een woning waar hij de deur dichttrekt en zijn schouders zakken.

Voor iemand die 27 adressen heeft gehad, die naast junks sliep, die in zijn auto nachten doorbracht, die verkeerde keuzes maakte om schulden af te lossen, is dat geen detail. Dat is een nieuwe basis. Voor het eerst hoeft hij niet te spelen zodra hij binnenkomt.

Wat hij jongeren wil meegeven.

Wanneer ik hem vraag wat hij tegen jongeren zou zeggen die zich niet veilig voelen thuis, verandert zijn toon. Het wordt stiller.

Alleen zijn voelt veilig, zegt hij. Niemand nodig hebben geeft controle. Je hoeft dan niet bang te zijn dat iemand weer wegvalt. Alleen blijf je daarmee ook opgesloten in je eigen hoofd.

Veiligheid komt niet altijd uit het huis waar je opgroeit. Soms zit het buiten die muren. In een docent die doorvraagt. In een coach die je niet opgeeft. In een vriend die blijft zitten wanneer jij dichtklapt. Als zo iemand je een hand geeft, probeer die niet meteen weg te slaan. Ook al is wantrouwen logisch.

Je waarde zien als niemand je dat heeft laten voelen, is moeilijk. Toch begint daar iets. Door uit te spreken wat je nodig hebt. Door te zeggen dat het niet goed gaat. Door jezelf niet langer kleiner te maken dan je bent. Er komt een punt waarop je denkt dat het niet meer kan. Dat je te diep zit. Volgens Edson is dat vaak het moment waarop je moet besluiten of je blijft vechten in je eentje, of iemand toelaat naast je.

Hij weet hoe het voelt om omringd te zijn en toch alleen. En hij weet nu ook hoe het voelt wanneer dat verandert.

Het bericht Elke dag is theater als je opgroeit in een onveilig thuis (Edson). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Er wordt vaak gezegd dat moeder worden iets vanzelfsprekends is. Dat de liefde vanzelf komt. Dat je erin groeit. Maar soms gebeurt er iets anders. Soms komt er geen roze wolk. Geen zachtheid. Geen gevoel van dit kan ik. Alleen verwarring, angst en het idee dat doorgaan de enige optie is.

Voor Mariëlle begon dat contrast al vroeg. Tijdens haar zwangerschap voelde ze zich juist sterk. Rustiger dan ooit. Waar piekeren eerder vanzelfsprekend was, leek dat ineens verdwenen. Ze voelde vertrouwen in haar lijf, in wat zou komen.

Tot de bevalling.

Die was heftig en overweldigend. Het vond plaats tijdens de coronaperiode, een tijd waarin alles al onder spanning stond en er weinig ruimte was om rustig te landen. Het ziekenhuis voelde allesbehalve als een rustige plek om te landen. De kamer voelde als een hok, waar steeds weer iemand binnenkwam — vaak in zo’n beschermend pak — waardoor er nauwelijks ruimte was om echt tot rust te komen.

Het moment waarop ze haar dochter voor het eerst vasthield, was niet het moment dat ze had verwacht. Er kwam geen golf van vanzelfsprekende liefde, maar een gedachte die haar later is bijgebleven: wat moet ik hiermee? Niet uit onwil, niet uit gebrek aan liefde, maar omdat haar systeem simpelweg geen ruimte meer had.

Overleven zonder taal.

De periode daarna stond volledig in het teken van functioneren. Slapen, voeden, doorgaan. Mariëlle en haar partner belandden in een constante staat van alertheid. Alles draaide om volhouden. Er was geen ruimte om stil te staan bij wat er gebeurde, laat staan om het te benoemen.

Later zou Mariëlle zeggen dat ze zo diep in overlevingsstand zat, dat voelen nauwelijks nog mogelijk was. En juist dat maakte het ingewikkeld: als je niet kunt voelen, kun je ook niet uitleggen dat het niet goed gaat. De signalen werden weggeredeneerd. Door haarzelf, maar ook door de omgeving. Het hoort erbij. Iedereen moet hier doorheen. Je bent net moeder.

Zelf begon ze te twijfelen aan haar eigen ervaring. Ze zocht, googelde, probeerde te begrijpen wat er gebeurde, maar concludeerde telkens weer dat het vast aan haar lag. Dus ging ze door. Zoals ze altijd had gedaan.

Het lichaam dat stop zegt.

Acht maanden later kon het niet meer. De uitputting was totaal. Haar lijf begon te trillen, haar hoofd werd leeg, haar energie was op. Op een dag bracht ze haar dochter naar de opvang en wist ze: dit gaat niet. Waar haar hoofd bleef aandringen op doorgaan, nam haar lichaam het over.

De eerste diagnose was ‘overspannen’. Rust nemen, afwachten. Maar de onrust bleef. De angst groeide. En langzaam begon Mariëlle zichzelf niet meer te vertrouwen. Niet omdat ze iets wilde doen, maar omdat de controle steeds verder weg leek te glippen.

Op het dieptepunt kwam een angst die ze nauwelijks durfde uit te spreken: ze was bang voor zichzelf. Bang om alleen te zijn met haar dochter. Bang voor haar eigen gedachten. Dat moment werd een grens. Niet van falen, maar van veiligheid.

De diagnose die alles kantelt.

Via de bedrijfsarts kwam uiteindelijk de diagnose: postnatale depressie. Niet in de kraamweek. Niet bij het consultatiebureau. Maar pas toen alles al te ver was gegaan om het nog te kunnen negeren. De woorden brachten opluchting en schaamte tegelijk. Opluchting, omdat het ineens een naam had. Schaamte, omdat ze zich ondanks alles diep alleen voelde. Alsof niemand echt had gezien hoe zwaar het was geweest.

Wat hielp, was niet alleen de medicatie of de begeleiding, maar vooral dat iemand hardop zei: je bent ziek. En je hoeft dit niet alleen te dragen. De scherpe randen in haar hoofd werden zachter. De constante spanning nam iets af. Maar haar energie was op. Haar systeem leeg.

Vier jaar stilvallen.

Herstel kwam niet snel. Niet in weken. Niet in maanden. Mariëlle werkte vier jaar niet, iets wat ze nooit voor mogelijk had gehouden. Werken, meedoen, doorgaan: het hoorde bij wie ze was. Niet werken voelde als falen. Alsof ze achterbleef terwijl de wereld doorging. En toch wist ze diep van binnen dat doorgaan geen optie meer was. Als ze nu weer zou forceren, zou ze zichzelf opnieuw verliezen.

Ze nam de tijd. Met hulp. Met coaching. Met therapie. Met stilte. Het proces ging niet in een rechte lijn. Er waren momenten van vooruitgang en terugval. Frustratie over het tempo. Vergelijken met anderen. Twijfel of het ooit echt beter zou worden. Achteraf kan ze het anders zien. Niet als verloren tijd, maar als noodzakelijke stilstand. Het moest zo gaan.

Wat blijft, en wat verandert.

Als Mariëlle nu terugkijkt, overheerst trots. Niet omdat alles ‘goed gekomen’ is, maar omdat ze zichzelf serieus heeft genomen. Omdat ze heeft geluisterd toen haar lijf en hoofd stop riepen. Ze ziet nu hoe ze zichzelf jarenlang heeft overvraagd. Hoe doorgaan haar kracht was, en tegelijk haar grootste valkuil.

Het schuldgevoel richting haar dochter is er soms nog. Vooral in vergelijking met anderen. Met beelden van gezinnen bij wie het allemaal moeiteloos leek te gaan. Maar daar staat iets tegenover: bewustzijn, mildheid en grenzen. Ze weet nu beter wat ze nodig heeft. En wat ze niet meer wil negeren.

Wat je uit Mariëlle’s verhaal kunt meenemen.

• Dat geen roze wolk hebben niets zegt over je liefde
• Dat overleven iets anders is dan falen
• Dat postnatale depressie zich vaak stil ontwikkelt, achter gesloten deuren
• Dat doorgaan soms gevaarlijker is dan stoppen
• Dat hulp vragen geen zwakte is, maar zelfbehoud
• Dat herstel tijd mag kosten — soms jaren
• En dat goed voor jezelf zorgen meer is dan slapen en eten, maar ook: luisteren, begrenzen en jezelf serieus nemen

Voor wie dit leest.

Voor de moeder die zich hierin herkent, maar twijfelt of haar gevoel wel ‘erg genoeg’ is.
Voor degene die zichzelf wegcijfert, omdat het zo hoort.
Voor wie diep van binnen voelt: dit klopt niet.

Neem dat gevoel serieus.

Je hoeft niet eerst te breken om hulp te mogen vragen. En voor iedereen daaromheen: luister. Niet om te fixen. Maar om er te zijn. Soms is herstel niet doorgaan. Maar eindelijk stoppen.

Photo by Vishal Yadav on Unsplash

Het bericht Moederschap zonder roze wolk: postnatale depressie achter de voordeur (Marielle). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Soms komt het niet als een langzame afbraak. Soms komt het als een klap. Een moment waarop je lichaam zegt: tot hier.

Lee vertelt over Parijs. Een lang weekend weg met zijn gezin. Op papier precies wat je nodig hebt als je te veel hebt gewerkt: even eruit, even adem. Maar daar, op een terras, gebeurde het.
Een druk op zijn borst. Zweten. Paniek.

En vooral dat ene gevoel dat zó veel mensen herkennen, maar bijna niemand hardop durft te zeggen: “Ik kreeg echt het gevoel dat ik doodging.”

Zijn zoon keek hem aan. “Papa, wat is er aan de hand?” En Lee wist het zelf ook niet. Hij wilde alleen nog weg. Terug naar het hotel. Veiligheid zoeken. Controle terugpakken. Want dat is wat paniek vaak doet: het jaagt je naar een plek waar je denkt dat het weer te sturen is.

Later werd het bevestigd: een paniekaanvallen door stress. Niet één keer. Meerdere keren. En wat daarna kwam, bleek minstens zo ingrijpend.

De nasleep: onzekerheid en niet meer alleen durven zijn

Een paniekaanval is niet alleen angst. Het raakt ook hoe je naar jezelf kijkt. Lee vertelt dat hij onzeker werd. Dat alleen zijn moeilijk werd. Dat hij iemand naast zich nodig had, niet omdat hij zwak was, maar omdat zijn systeem voortdurend alarm sloeg.

Er kwam schaamte bij. Niet voor het mens-zijn zelf, maar voor het idee dat anderen het zouden zien. “Je wilt je goed profileren naar de buitenwereld… maar dat kon ik niet. En daar schaamde ik me voor.”

“We waren strevers.” Trots als erfenis

Lee plaatst zijn stress niet los van zijn achtergrond. Hij groeide op met een Molukse achtergrond, in een cultuur waarin trots, presteren en doorgaan diep kunnen zitten. Niet als iets slechts, maar als iets dat je vormt. Hij beschrijft een opvoeding waarin strengheid normaal leek. Waarin presteren werd verwacht. Waarin je leert: niet zeuren, gewoon gaan.

En ergens begrijpt hij het ook. Omdat ouders hun eigen geschiedenis meedragen. Omdat patronen vaak worden doorgegeven zonder dat iemand dat bewust kiest. Maar dat betekent niet dat ze geen sporen achterlaten.

Lee benoemt faalangst. Druk. Onzekerheid. En vooral: moeite met accepteren dat het mentaal even niet goed gaat. “Ik dacht: ik was onoverwinnelijk. Ik kan alles.” Tot zijn lichaam iets anders liet zien.

Het kantelpunt: wanneer het thuis zichtbaar wordt

Wat Lee het meest raakte, was niet alleen de angst in zijn lijf. Het was het moment dat het doorsijpelde naar thuis. Discussies, spanningen, een kort lontje. Boosheid die eruit kwam. Jezelf niet meer herkennen in hoe je reageert. En dan die ene gedachte die blijft hangen: mijn kind krijgt dit mee.

Niet omdat je een slecht mens bent. Maar omdat je te lang te veel hebt gedragen. Dat moment — waarop je merkt dat je binnenwereld zichtbaar wordt aan de buitenkant — is vaak het begin van verandering. Niet omdat je ineens beter bent. Maar omdat je niet meer kunt ontkennen dat er iets schuurt.

Therapie: leren accepteren wat je liever wegduwt

Uiteindelijk ging Lee in therapie. Geen snelle oplossing, geen knop die omging. Wel gesprekken en praktische handvatten. Ademhalingstechnieken. En iets wat hij misschien nog wel het moeilijkst vond: accepteren dat het oké is als je even niet goed in je vel zit. “Dat kon ik niet. Ik kon moeilijk accepteren dat het mentaal zo met me ging.”

In therapie leerde hij zijn angst te bevragen. Feiten tegenover gedachten te zetten. Te zien dat een slechte dag niet betekent dat hij faalt. Niet alles verdween. Maar er kwam wel ruimte.

Wat hielp: kiezen voor zichzelf

De beweging vooruit kwam niet door één inzicht. Maar door keuzes. Lee maakte een switch in werk. Hij koos richting waar hij al jaren aan dacht, en dat was ondernemen. Hij ging minder leven op wat “hoort” en meer op wat klopt.

Dat bracht rust. Alsof er iets van zijn schouders viel. Hij noemt het niet egoïstisch. Hij noemt het noodzakelijk. “Op een gegeven moment moet je wel keuzes maken in het leven.”

Het is niet over, maar hij is wel scherper

Lee is daar eerlijk over. De angst dat het terugkomt is er soms. Vooral als hij merkt dat hij weer te veel doet. Maar er is iets veranderd. Hij stelt grenzen, hij halveert waar nodig en  hij zegt vaker nee. Niet om minder te zijn. Maar om heel te blijven.

Wat Lee had willen horen

Als je midden in paniek zit, wil je geen preek. Geen oplossing die te klein voelt. Je wil dit horen: Maak je niet te druk. Het komt goed. En misschien nog belangrijker: Je hoeft dit niet alleen te dragen. En je bent niet stuk omdat je systeem eindelijk aan de bel trekt.

Wat je uit Lee’s verhaal kunt meenemen

Zacht. Concreet. Zonder belofte.

1. Paniekaanvallen door stress zijn een signaal.
   Je lijf trekt aan de noodrem als jij dat niet doet.

2. Trots kan kracht zijn, en tegelijk een kooi.
   Het houdt je overeind, tot je er niet meer uit durft.

3. Altijd “ja” zeggen kan er lief uitzien, maar je leegtrekken van binnen.
   Grenzen stellen is geen hardheid. Het is zorg.

4. Kijk naar waar energie weglekt.
   Werk, relaties, gezin, oude pijn. Vaak is het een optelsom.

5. Neem het per dag.
   Niet alles tegelijk. Bewaar rust. Blijf bij jezelf.

Mini-oefening (5 minuten)

Schrijf dit af. Zonder mooi te doen.

1. Waar zeg ik te vaak “ja” terwijl ik “nee” voel?

2. Wat kost me de meeste energie de laatste weken?

3. Welke grens kan ik deze week halveren?

Zacht, klein en haalbaar. Daar begint herstel vaak.

Photo by Earth on Unsplash

Het bericht Over paniekaanvallen door stress, trots en leren grenzen stellen (Lee). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Te jong man in huis

Olivier was pas elf toen hij zijn vader verloor aan kanker. Twee jaar eerder hadden ze het nieuws gekregen. Er zijn flarden van herinneringen aan vakanties en momenten samen, maar ook veel leegte. Alsof zijn hoofd hem beschermde tegen de volle omvang van wat er gebeurde.

Na het overlijden bleef hij samen met zijn moeder achter. “Ik dacht altijd: ik ben hier goed doorheen gekomen. Later zag ik pas dat ik vooral naast mijn moeder was gaan staan. Man in huis. Sterk zijn. Zorgen.”

Het is liefdevol, maar ook zwaar. Op een leeftijd waarop hij eigenlijk nog kind had mogen zijn, nam hij een rol op zich die groter was dan hijzelf. Die vroege verantwoordelijkheid zou hem later helpen carrière te maken en door te zetten. Maar het werd ook een valkuil: altijd sterk moeten zijn, altijd fixen, nooit volledig leunen.

Het perfecte plaatje

Jaren later lijkt alles op orde. Een goede baan, een mooi appartement, een gezinnetje, een grote auto. Voor de buitenwereld zag het er solide en stabiel uit. Maar achter dat plaatje groeide de onrust.

Toen zijn dochter Nora werd geboren, kreeg zijn partner een postnatale depressie. Waar anderen spraken over een roze wolk, was hun huis gevuld met grijs. Olivier wist niet goed wat hij ermee aan moest. Werken werd zijn uitweg. Daar voelde hij zich nodig, daar kreeg hij afleiding.

Hij klom op, kreeg een team van acht mensen onder zich. Maar hoe meer hij werkte, hoe verder hij van zichzelf afdreef. “Ik zag signalen bij anderen nog wel, maar ik kon er niets meer mee. Ik bleef alleen maar doorgaan.” Het plaatje bleef overeind, maar van binnen brokkelde het af.

De crash en de leegte erna

Opgegeven moment trok zijn team hem een kamer in en zeiden “Olivier, volgens mij gaat het niet goed met je. Je hoort ons niet meer en dat zijn we niet van je gewend.”. Toen drong het door en kwam het ineens binnen. Vrijwel meteen kwam hij thuis te zitten. Uiteindelijk stopte zelfs de samenwerking met zijn werk

Hoe vertel je vrienden dat je thuiszit terwijl je er van buiten uitziet alsof er niets aan de hand is? “Ik kreeg begrip, maar ook adviezen: moet je niet weer gaan solliciteren? Sympathiek, maar niet echt empathisch. Dat voelde eenzaam.”

Het vacuüm waarin hij belandde, was confronterend. Geen werk om achter te schuilen, geen plaatje om overeind te houden. Alleen maar stilte.

Het besef: mijn hoofd gaat dit niet oplossen

In diezelfde periode begon hij met een energetische coach. De eerste sessie was als een dijkdoorbraak. Tranen, opluchting, ruimte. Daarna kwam juist weerstand. Liggen en voelen? Zijn hoofd protesteerde. “Doe normaal. Los het op.”

Toch gebeurde er iets belangrijks. “Ik besefte: mijn hoofd gaat dit niet oplossen.”

In die ruimte van stilte en weerstand ontstond een nieuw verlangen. Het idee om iets te doen met mannen en gevoel. Geen uitgewerkt plan, maar een richting die klopte in zijn lijf. Hij vond een opleiding tot ademcoach. Zijn hoofd sputterde: “Er zijn al zoveel ademcoaches. Hoe ga jij dit doen?” Maar zijn lichaam wist: dit is de weg. Hij sprak het hardop uit, liggend op bed: “Ik ga deze opleiding doen.” En hij voelde het meteen. Enthousiasme, energie, ruimte. Het was de eerste keer in lange tijd dat hij weer écht iets wilde.

Van moeten naar willen

Herstel bleek geen grootse doorbraak maar kleine, consequente keuzes. Sporten om uit zijn hoofd te komen. Ademwerk, niet omdat het moet, maar omdat het helpt. Mildheid als dingen anders lopen dan gepland. En vooral: luisteren naar wat hij wíl, in plaats van wat hij móet.

“Het verschil tussen moeten en willen werd mijn kompas.”

Vandaag herkent hij zijn signalen sneller: ellenlange to-do-lijsten, bewijsdrang, kort lontje, nergens van kunnen genieten. Als moeten de boventoon voert, weet hij dat hij moet vertragen. Soms betekent dat letterlijk niets doen. Soms is het één zin hardop uitspreken en voelen wat er loskomt.

Je hoeft niet waterdicht te zijn

Eén zin uit een liedje blijft hem bij: “Je hoeft niet waterdicht te zijn.”

Voor Olivier betekent dat: niet alles hoeven fixen. Niet elk gat hoeven dichten. Niet altijd sterk hoeven zijn. Het is oké om niet te weten, niet te kunnen, niet te presteren. In dat lek zit lucht.

“Ego vertelt verhalen. Mentale kracht is opmerken dat je weer in een verhaal zit en terugkeren naar wat klopt.”

Wat hij anderen wil meegeven

Tegen jongeren (en eigenlijk iedereen) die zich vast of verloren voelen, zegt hij: “Je hoeft het niet alleen te doen. Zoek mensen op bij wie je je veilig voelt. Soms is er niet eens een gesprek nodig. Alleen maar iemand die blijft zitten terwijl jij huilt. Dat kan genoeg zijn.”

Als jij je hierin herkent

Herken je jezelf in Olivier’s verhaal? In het vasthouden van het plaatje, het vluchten in werk of het gevoel dat je altijd sterk moet zijn? Dit zijn drie ingangen die hem hielpen:

1. Schrijf 3 dingen op die je wilt (niet ‘moet’). Kies er één en doe dat 10 minuten.
2. Ga even het lijf in: maak een wandeling of adem 5 minuten rustig (4 tellen in, 6 tellen uit).
3. Spreek iets hardop uit en voel wat er gebeurt. Zeg bijvoorbeeld: “Ik ga … doen.” Voel je enthousiasme, ruimte, energie? Of juist spanning en weerstand? Je lijf weet vaak eerder dan je hoofd welke richting klopt.

Dankjewel, Olivier Voor je openheid over rouw, prestatiedrang, crash en herstel. Voor het delen van de zin die blijft hangen als een anker: je hoeft niet waterdicht te zijn.

Olivier heeft er zijn missie van gemaakt om mannen meer in verbinding te brengen met de échte versie van zichzelf en met anderen. Hij gebruikt de adem als tool in zijn onderneming Van Harnas Naar Mens. Hij biedt 1 op 1 ademcoaching, ademcirkels en workshops aan. Check meer over Olivier op zijn Instagram account.

Photo by Luca Bravo on Unsplash

Dit artikel is onderdeel van de interviewreeks van Less Ego, More Human over mentale gezondheid. Wil je reageren op dit verhaal of jouw eigen ervaring delen? Stuur ons een bericht via Instagram of mail naar info@less-ego.com.

Het bericht Je hoeft niet waterdicht te zijn (Olivier). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

De depressie van zijn partner begon rond 2010, en vlak daarna begon ook zijn eigen mentale staat te verslechteren. “Ik was toen bezig met een eigen bedrijf, Outbox. Dat liep voor geen meter. Zakelijk ging het slecht, en privé eigenlijk ook. Alles kwam tegelijk. Mijn hoofd, mijn relatie, mijn financiën — alles begon te wankelen.”

Bas merkte dat naarmate de depressie van zijn partner dieper werd, hij zelf steeds meer in overlevingsmodus ging. “In 2011 kreeg ze medicatie, en in 2012 gingen we uit elkaar. Dat was ook het moment dat ik voor het eerst naar een psycholoog ging. Omdat ik het echt niet meer bij elkaar kon houden.”

Pas na jaren trok hij dus aan de bel. Eerst bij een vriend. Later bij een psycholoog. “Die eerste keer dat ik echt zei: het gaat niet goed met me — dat was het omslagpunt. Niet omdat alles toen meteen beter ging, maar omdat ik stopte met verbergen.”

In dit interview vertelt Bas openhartig over zijn mentale gezondheid, over falen, financiële zorgen, twijfels, en waarom hij nu geen rekening meer houdt met wat anderen van hem vinden.

“Tot m’n 28e hield ik alles binnen”

Bas is iemand die zich op het eerste gezicht staande weet te houden. Hard werkend, loyaal, iemand met een sterke drive. Maar onder dat oppervlak speelde er van alles.

“Ik ben fucking open over mentale gezondheid, nu. Maar vroeger? Geen haar op m’n hoofd die eraan dacht. Tot m’n 28e hield ik alles binnen. Ik dacht dat sterk zijn betekende dat je niks liet merken.”

Wat veranderde dat? “Een vriend die hetzelfde doormaakte. We vonden elkaar in onze shit. Dat was de eerste barst. Daarna kwam er een psycholoog. Een oude mevrouw, niet zweverig, gewoon kalm. Ze luisterde. En ze gaf me ruimte.”

“Sinds ik ben gaan praten, ben ik mezelf”

Bas beschrijft dat eerste gesprek met een psycholoog als een bevrijding. Niet omdat zij alles oploste, maar omdat er voor het eerst lucht bij kwam. “Vanaf dat moment werd ik comfortabeler met het delen van mijn verhaal. Eerst met een therapeut, later met vrienden.”

En uiteindelijk ook met de wereld. “Ik ben nu best wel ongefilterd. Ik zeg gewoon wat ik denk. Het boeit me niet meer zo wat anderen daarvan vinden. Omdat ik al die luiken in m’n hoofd heb opengezet, denk ik: dit ben ik. En daar mag je iets van vinden.”

“Geldstress, werkdruk, falen. Dat hoort er ook bij.”

Waar veel gesprekken over mentale gezondheid stoppen bij woorden als ‘depressie’ of ‘burn-out’, gaat Bas verder. “We moeten het ook hebben over geldproblemen. Over vluchten in dingen die niet helpen. Over twijfels of je het allemaal wel kan.”

In zijn geval waren er periodes van paniek. Niet kunnen slapen. Rekeningen die zich opstapelden. Faalangst. En tegelijk voelde hij zich verantwoordelijk voor een partner die zelf ook niet meer wist hoe ze verder moest. “Toen het met haar bergafwaarts ging, begon ik ook financieel te wankelen. Alles kostte geld. En tegelijkertijd kwam er niks binnen. Het voelde alsof ik zowel het huis als mezelf overeind moest houden.”

Toch bleef hij doorgaan. “Thierry — een vriend van me — zei ooit: als je niet genoeg geld hebt, moet je zorgen dat er meer binnenkomt. Dat is zo plat als het klinkt, maar ook waar.”

Zijn oplossing was niet alleen harder werken, maar ook: praten. Over wat hem echt bezighield. “En ja, ik had slechte gewoontes. Dingen waar ik me nu voor schaam. Maar ook dat hoort erbij. Het is niet perfect. Ik ben niet perfect.”

“Bij twijfel doe ik het wel.”

Als er één zin is die blijft hangen na dit gesprek, is het deze. Bas zegt het meerdere keren: twijfels zijn er altijd. Maar hij laat zich er niet door tegenhouden. “Als ik ergens bang voor ben, dan bereid ik me zo goed voor dat ik het alsnog doe. Niet omdat ik zeker weet dat het lukt, maar omdat ik weet dat ik het in elk geval geprobeerd heb.”

Het is die houding — niet blijven hangen, maar in beweging komen — die hem uit de zwaarste periodes heeft getrokken. Niet alleen denken, maar doen. En vooral: durven zeggen dat het niet goed gaat.

Wat we van Bas kunnen leren

1. Praten is het begin van herstel. Je hoeft niet alles zelf op te lossen. Het begint bij het delen.
2. Je mag twijfelen. Maar laat je er niet door tegenhouden. Soms is de enige manier om verder te komen: het gewoon doen.
3. Ook geldstress, werkdruk en faalgevoelens horen bij mentale gezondheid. Wees eerlijk over alles wat speelt.
4. Verwacht geen perfectie. Iedereen heeft patronen waar hij zich voor schaamt. Wat telt, is wat je ermee doet.
5. Wees jezelf, ongefilterd. Wie jij bent, mag er zijn. Ook als anderen dat niet begrijpen.

Bas: “Zolang je er niet over praat, ben je ook niet bezig met een oplossing. Dus begin daar. Begin met praten. Dat is de enige echte stap naar herstel.”

Want pas als je het uitspreekt, bestaat het echt. En vanaf dat moment kun je verder. Zoals Bas het verwoordt: “Als je tegen iemand zegt dat het niet goed met je gaat, is dat de eerste keer dat iemand anders er iets mee kan. Zolang je het in je hoofd houdt, blijf je ronddraaien in hetzelfde kringetje. Maar zodra je begint te praten, ga je richting een oplossing. In je eigen hoofd kun je geen oplossing vinden — daar ben je al te lang vastgelopen. Zet je ego opzij, en begin te praten.”

Dit artikel is onderdeel van de interviewreeks van Less Ego over mentale gezondheid. Wil je reageren op dit verhaal of jouw eigen ervaring delen? Stuur ons een bericht via Instagram of mail naar info@less-ego.com.

Photo by Jon Tyson on Unsplash

Het bericht Begin met praten. Dat is de enige echte stap naar herstel (Bas). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

Een jeugd met warmte en complexiteit

Roos is 29, opgegroeid in een klein Belgisch dorpje waar paard en kar nog niet uit het straatbeeld verdwenen waren. Ze omschrijft haar jeugd als warm. De deur stond altijd open, het huis aan de rand van het bos voelde als een veilige plek. Haar ouders, beiden werkzaam in de psychiatrie, creëerden een wereld waarin er ruimte was voor anderen. Mensen die tijdelijk een plek nodig hadden. Mensen die niet lekker in hun vel zaten. En dus ook ruimte voor verdriet, ook al werd dat misschien nog niet altijd begrepen.

Een van die mensen was Peter Patrick, een goede vriend van de familie. Hij woonde jarenlang bij hen in, tot hij door een psychose zijn grip op de werkelijkheid verloor en overleed door zelfdoding. Roos was nog maar een kind, maar ze herinnert zich hoe de wereld daardoor iets onverklaarbaars en onveiligs kreeg. “Hij was niet meer zichzelf,” zegt ze. “En ineens was hij er helemaal niet meer.”

Scheuren in het fundament

De relatie tussen haar ouders verslechterde na het verlies van Peter Patrick. Haar moeder miste de steun in het gezin. Haar vader worstelde met de rol van vader zijn, met nabijheid, met zichzelf. Toen Roos tien jaar was, kwam de breuk. Ze herinnert zich het moment van de scheiding als verwarrend en stil: een vraag die ze stelde, een bevestigend antwoord, en het besef dat vanaf dat punt alles anders werd.

“Ik dacht oprecht dat het mijn schuld was. Dat als ik die vraag niet had gesteld, ze misschien wel waren blijven vechten.”

Na de scheiding verslechterde de mentale gezondheid van haar vader snel. Hij worstelde jarenlang met psychische problemen en een alcoholverslaving. Er is nooit een officiële diagnose vastgesteld. Wat ze wél weet, is dat het zwaar was. En dat zij als kind – ondanks alles – dol op hem was. “Hij was ook gewoon een hele lieve man. Zeker als kind was ik ontzettend op hem gesteld.”

Ze merkte al op jonge leeftijd: dit is niet gezond. Ze was de oudste, voelde verantwoordelijkheid voor haar zusje, en begon de patronen te herkennen waarin haar vader vastzat. Hij kon niet met, maar ook niet zonder een partner. Als hij alleen was, klampte hij zich vast. Aan zijn dochters. Aan de hoop dat iemand hem zou redden.

Vluchten naar veiligheid

Toen Roos twaalf was, vertrok ze met haar moeder naar Nederland. Twee jaar lang hadden ze afgesproken het aan te kijken, en toen de situatie nog steeds onhoudbaar bleek, was het tijd voor een nieuwe start. Maar een nieuwe start betekent niet dat je verleden stopt. Ze bleef om de twee weken naar België reizen, naar haar vader. Daar waar regels nauwelijks bestonden, maar de chaos de overhand had.

“Het was leven zonder structuur. Geen bedtijd, geen grenzen. En als kind denk je misschien: chill. Maar het maakt je ook stuurloos.”

In Nederland ging ze van havo naar vmbo, verloor focus, dook in haar puberteit, maar vond uiteindelijk haar weg via het mbo naar de kunstacademie. Creativiteit werd een uitlaatklep, een route naar zelfexpressie, misschien ook een vorm van heling.

De schaduw van suïcide

De suïcidale dreiging van haar vader bleef altijd op de achtergrond aanwezig. Nooit uitgesproken, altijd voelbaar. Soms kreeg ze berichten met vage hints. Soms expliciete foto’s, zoals de keer dat hij zijn hoofd tegen een paal had geslagen, vlak voor de opening van haar afstudeerexpo. Ze herinnert zich de frustratie, het verdriet, en de uitputting: “Het was míjn moment. En weer ging het over hem.”

Toch bleef ze betrokken. Voor haar halfbroertje en -zusje, voor de liefde die er ondanks alles was. Maar de zorg werd zwaarder. Haar vader leefde in een bouwval. De verwaarlozing werd fysiek zichtbaar. Er was geen vloer meer, geen orde, geen hoop.

Op een dag, nadat hij zijn hond had moeten laten inslapen, verbrak hij het contact met Roos. Ze besloot – voor het eerst – om het te laten rusten. “Ik had alles geprobeerd. Als hij wilde praten, wist hij me te vinden.”

Een paar weken later pleegde hij zelfmoord.

Alles regelen met een gebroken hart

Wat volgde, was een wirwar aan emoties, regelzaken, opruimen, afscheid nemen. Ze vond hem terug in alles: zijn brieven, kunstwerken, losse gedachten op papier. En tegelijk: het immense verdriet. Voor hem. Voor de kinderen. Voor zichzelf.

“Je denkt: ik moet sterk zijn. Maar je bent eigenlijk alleen maar aan het overleven.”

De politie, instanties, het huis leegmaken, het hele proces voelde als een uitputtingsslag. En toch koos Roos ervoor alles aan te kijken. Alles te lezen. Alles te voelen. Niet om het sneller te verwerken, maar om erdoorheen te kunnen.

Terug naar het leven

Het moment waarop ze hulp zocht, kwam snel. Binnen een week zat ze bij de huisarts. Niet omdat het kon, maar omdat het móest. Therapie werd een anker. Maar het was niet het enige.

“Wat mij het meest hielp, was de natuur. De seizoenen zien veranderen. Wandelen. Zijn in het moment. En in alles wat groeit, een soort bewijs vinden dat het leven doorgaat.”

En dat bracht ook iets anders: verbondenheid. Met haar vader, met zichzelf, met iets wat ze moeilijk kan omschrijven maar wat dichtbij voelt als ze buiten is. “Hij schreef: de lente komt toch wel weer. En dat geloof ik nu ook. Zelfs als het even winter blijft.”

Wat Roos leerde, en wat ze anderen mee wil geven

Roos’ verhaal is geen kant-en-klare handleiding. Maar haar ervaring zit vol lessen die kunnen helpen als je zelf rouwt, worstelt, of iemand mist:

1. Je mag voelen wat je voelt.

Rouw is rauw. Soms voel je woede, soms leegte, soms alles tegelijk. Dat is oké. Je hoeft het niet mooier te maken dan het is.

2. Zoek de natuur op.

Wandelen, observeren, ademhalen. Zelfs als je het niet voelt, kan het je iets geven. Soms is één zonnestraal al genoeg om te herinneren dat je leeft.

3. Zorg voor goede mensen om je heen.

Een paar mensen die je écht mag bellen als het niet gaat, maken het verschil. Wees eerlijk over hoe het met je gaat – ook als je denkt dat je ‘te veel’ bent.

4. Gun jezelf iets kleins.

Een ontbijt maken voor jezelf. Een boek lezen. Een schilderij afmaken. Kleine daden van zorg helpen je herinneren dat je ertoe doet.

5. Je hoeft niet alles meteen te verwerken.

Geef jezelf tijd. Sluit niets af wat nog niet afgesloten voelt. Alles op jouw tempo.

“Je moet manieren vinden om met de zwaarte van het leven om te gaan. Voor mij is dat wandelen, praten, kunst maken. Voor een ander is het misschien iets heel anders. Maar vind iets. Iets kleins. En hou je daaraan vast.”

– Roos

Photo by Aniket Bhattacharya on Unsplash

Het bericht De lente komt toch wel weer. Over verlies, liefde en leren leven met rouw (Roos). verscheen eerst op Less Ego, More Human.

David is eind twintig wanneer hij beseft dat zijn leven langzaam uit zijn handen is gegleden. Ooit begon het onschuldig; een jointje na het werk, een paar biertjes in het weekend. Maar jaren later woont hij weer op zolder bij zijn ouders, met tienduizenden euro’s schuld, dagelijkse blowsessies, gokverslaving en een versplinterd gevoel van zelf. En toch is dit geen verhaal van ondergang. Het is een verhaal van groei. Van stap voor stap leren praten. Leren voelen. En vooral: leren leven.

Overleven in plaats van leven

In zijn Rotterdamse jaren lijkt David alles onder controle te hebben. Maar vanbinnen groeit het onbehagen. “Ik was mezelf kwijtgeraakt,” zegt hij. “Elke dag blowen, in het weekend andere drugs, schulden opstapelen, brieven ongeopend in lades. Alles om maar niet te voelen.”

Na het stuklopen van zijn relatie zakt hij verder weg. Hij verliest zijn woning, zijn structuur, zijn ankers. En daarmee: zijn richting. Zelfdestructie wordt een levensstijl. “Mijn maandsalaris vergokken binnen twee dagen? Geen probleem. Dacht ik toen.”

Toch is er een kantelpunt. Wanneer hij voor de tweede keer zijn hele salaris vergokt, zit hij aan tafel bij zijn ouders. Voor het eerst vertelt hij de waarheid. Niet alleen over het geld, maar over alles wat hij jarenlang had verzwegen. “Het was schokkend voor ze. Maar ook bevrijdend. Eindelijk lag alles op tafel.”

Een psycholoog. Een eerste traptrede omhoog.

De stap naar de psycholoog wordt de eerste echte beweging richting herstel. Niet omdat de therapie alles oplost, maar omdat het hem leert stilstaan. Voelen. En praten. “Dat was nieuw voor mij. Niemand wist van mijn schulden. Misschien één of twee vrienden, maar de rest dacht dat ik alles op orde had.”

De gesprekken graven diep. Over zijn jeugd. Over de rol die hij als kind op zich nam. “Ik was zes toen we naar Nederland verhuisden. Mijn moeder brak telkens in duizend stukjes als mijn zus niet kon overkomen. En ik? Ik troostte haar. Ik huilde niet. Ik was sterk. Dat moest.”

Die rol – die van de stille rots – groeit uit tot een identiteit. “Ik voelde niks. En als je niks voelt, weet je ook niet waar je grenzen liggen. Iedereen kon eroverheen, en ik had het niet eens door.”

Burn-out en een koelkastmoment

Jaren later, als hij in een burn-out belandt, krijgt hij een oefening mee: sta ’s ochtends op, kijk in de koelkast, en kies niet automatisch je standaard ontbijt. Vraag jezelf: waar heb ik zin in? Het lijkt belachelijk simpel, maar voor David is het revolutionair. “Voor het eerst moest ik nadenken over wat ik voel. En wat ik wil.”

Alcohol en blackouts

Naast drugs en gokken speelt ook alcohol lange tijd een grote rol. Op vakanties drinkt hij liters. Tot twee keer toe heeft hij een blackout van meerdere uren. “Toen wist ik: dit is gevaarlijk. Daarna heb ik zes maanden geen druppel aangeraakt.”

Het patroon is duidelijk: vluchten voor wat pijn doet. En langzaam – heel langzaam – de pijn toelaten. “Ik heb moeten leren om niet te vluchten. Maar te voelen.”

Vriendschap en eerlijkheid

Vriendschap is voor David lange tijd een transactie. “Ik dacht dat ik vriendschap kon kopen. Wiet, eten, altijd geven. Zo voelde ik me nuttig. Maar het was leeg.”

Echte vriendschap leert hij pas kennen door de juiste mensen. Weekendjes praten in Rotterdam met een goede vriend. Geen oordeel. Alleen luisteren. Daar begint het. “Voor het eerst besefte ik: ik mag praten over wat me dwarszit. Zonder dat iemand me afwijst.”

Leren omgaan met kritiek en zelftwijfel

Op zijn werk komt hij zichzelf hard tegen. “Ik dacht dat ik manager kon zijn. Maar ik had geen ervaring. En ik zei tegen iedereen dat het goed ging. Dat ik het aankon. Terwijl ik verzoop.”

Zijn grootste les? “Eerlijk zijn. Tegen jezelf. Tegen anderen. Het kost zoveel energie om een masker op te houden. Om geheimen te dragen. Op een gegeven moment weet je niet eens meer wie je bent.”

Die eerlijkheid moest hij opnieuw leren. “Ik heb er jaren over gedaan. Maar uiteindelijk viel er een last van mijn schouders.”

Een man mag ook janken

Eén van de krachtigste uitspraken van David in dit gesprek: “Ik wist niet eens dat het een optie was om over je gevoelens te praten.” Opgegroeid in een omgeving waar emoties niet bestonden, leerde hij al jong: sterk zijn is zwijgen.

Maar juist dat zwijgen kostte hem alles. “Ik dacht dat ik alles zelf moest oplossen. Maar praten veranderde alles.”

Voor wie nu worstelt: praat.

Aan het eind van het gesprek komt de vraag: wat zou je willen zeggen tegen jongeren die nu worstelen? Zijn antwoord is even simpel als krachtig:

“Praat erover. Probeer één avond. Eén gesprek. Met iemand die je vertrouwt. Het zal je verbazen hoeveel lichter het daarna voelt.”

Inzichten uit dit gesprek

• Vluchten kan jarenlang werken, tot het niet meer werkt.
• Eerlijkheid is bevrijdend, ook al voelt het eerst als falen.
• Praten voelt in het begin onwennig en stroef – zeker als je het nooit eerder hebt gedaan. Maar hoe vaker je het doet, hoe natuurlijker het wordt.
• De juiste mensen maken het verschil. Eén goede vriend kan de deur openen naar herstel.
• Grenzen voelen begint met emoties erkennen.
• Leren leven is soms: ontleren wat je dacht te moeten zijn.

Tot slot

David’s verhaal is rauw, maar hoopvol. Een ode aan vallen, struikelen, eerlijk worden, en langzaam weer opstaan. Het laat zien dat herstel niet begint met perfect zijn – maar met durven zeggen: ik weet het even niet. En vooral: ik wil het anders doen.

Want echt: praten verandert alles.

Dit artikel is onderdeel van de interviewreeks van Less Ego over mentale gezondheid. Wil je reageren op dit verhaal of jouw eigen ervaring delen? Stuur ons een bericht via Instagram of mail naar info@less-ego.com.

Het bericht Praat erover. Dat verandert alles (David). verscheen eerst op Less Ego, More Human.